अनलाइन व्यापारको सुविधासँगै एउटा ठूलो समस्या पनि जोडिएको छ, इन्टरनेटमा बिक्री हुने लगभग सबै वस्तु नक्कली हुन सक्ने सम्भावना। यही चुनौतीसँग जुध्न जापानका अधिकारीहरू केवल देशभित्र मात्र होइन, विदेशसम्म आफ्नो अनुभव र विशेषज्ञता बाँडिरहेका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, ई–कमर्समार्फत हुने अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार गत वर्ष मात्रै १.२४ ट्रिलियन अमेरिकी डलर बराबर थियो, जुन सन् २०३५ सम्म करिब १० ट्रिलियन डलरसम्म पुग्न सक्ने अनुमान छ। व्यापार बढेसँगै नक्कली सामानको समस्या पनि तीव्र रूपमा बढिरहेको छ—झोला, घडी, जुत्ता, क्यामेरा जस्ता सामानदेखि विभिन्न इलेक्ट्रोनिक सामग्रीसम्म।
विशेष गरी कम मूल्यमा पाइने सामानप्रति उपभोक्ताहरू आकर्षित हुने भए पनि कतिपय अत्यन्तै सस्तो वस्तु खतरनाक पनि हुन सक्छन्। उदाहरणका लागि नक्कली ब्याट्रीहरू सुरक्षा मापदण्ड पूरा नगरेका कारण विस्फोट हुने जोखिम समेत हुन्छ।
यो समस्या समाधान गर्न विश्व भन्सार संगठन (डब्लुसीओ)ले पहल गरिरहेको छ भने टोकियोस्थित अओयामा गाकुइन विश्वविद्यालयले सन् २०११ देखि भन्सार अधिकारीहरूलाई तालिम दिने कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। जापान सरकार पनि यसमा सहयोगी छ।
अहिलेसम्म १०० भन्दा बढी अधिकारीहरूले यो तालिम पूरा गरिसकेका छन्। यस वर्षका सहभागीहरू जमैका, मङ्गोलिया, माल्दिभ्स, युगान्डा, मलेसिया र भुटानबाट आएका छन्।
हालै उनीहरूले टोकियो भन्सार कार्यालयको एक शाखा भ्रमण गरे, जहाँ प्रविधिको प्रयोगले कामलाई छिटो र प्रभावकारी बनाइएको छ। त्यहाँ एक्स–रे स्क्यानपछि प्राप्त तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने प्रणाली प्रयोग गरिन्छ, जसले कुन पार्सल खोल्ने भन्ने निर्णय छिटो गर्न सहयोग गर्छ।
भुटानका प्रतिनिधि ल्हाम दोर्जीले भने, “यो प्रणाली निकै प्रभावकारी छ। मैले यसलाई आफ्नो देशमा फर्केर लैजान चाहन्छु।”
तालिमार्थीहरूले टोकियोमा जफत गरिएका नक्कली सामानहरू पनि हेर्ने अवसर पाए, जसमा नक्कली लक्जरी झोला, बालबालिकाबीच लोकप्रिय ३–डी स्टिकर र ब्रान्डेड जुत्ता समावेश थिए।
जापानको वित्त मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला तीन आर्थिक वर्षमा प्रत्येक वर्ष ३०,००० भन्दा बढी नक्कली सामान सम्बन्धी घटना दर्ता भएका छन्। भन्सार विभागले यसको मुख्य कारण वैश्वीकरण र अनलाइन किनमेलको विस्तारलाई मान्छ।
अहिले भन्सार नियन्त्रणको स्वरूप परिवर्तन भएको छ—पहिले ठूलो परिमाणमा थोक सामान आउने गर्थे भने अहिले साना–साना पार्सलहरू सीधै उपभोक्तासम्म पुग्ने भएकाले जाँच झन् जटिल र समय लाग्ने भएको छ।
भुटानले टोकियोबाट सिक्दै
एसियाका केही देशहरूमा अवस्था अझ चुनौतीपूर्ण रहेको सहभागीहरूको भनाइ छ। भुटानका दोर्जीका अनुसार, “भुटान आयातमा धेरै निर्भर छ, र छिमेकी देशहरू नक्कली सामानको प्रमुख स्रोत हुन्।”
उनले प्रविधि अपनाउन आर्थिक र प्राविधिक चुनौती रहेको पनि बताए। तर टोकियोले प्रयोग गरिरहेको आधुनिक प्रणाली अपनाउन सके भन्सार नियन्त्रण अझ बलियो बनाउन सकिने उनको विश्वास छ।
ठूला कम्पनीहरूको भूमिका
कार्यक्रमका सहभागीहरूले जापानी कम्पनी क्याननको मुख्यालय पनि भ्रमण गरे। क्याननका इङ्क कार्ट्रिज र इलेक्ट्रोनिक सामग्रीहरू प्रायः नक्कली बनाइने गर्छन्।
यस समस्यासँग जुध्न कम्पनीले ‘जेन्युइन’ प्रमाणित गर्ने होलोग्राम प्रविधि विकास गरेको छ, जसमा सामान घुमाउँदा “genuine” भन्ने शब्द देखिन्छ।
क्याननले बजारमा देखिने नक्कली सामानबारे अनलाइन निगरानी पनि गर्छ र शंकास्पद गतिविधिबारे सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिन्छ। कम्पनीका अधिकारी तोयोदा जिनका अनुसार, “नक्कली सामान रोक्ने सबैभन्दा छिटो उपाय स्रोतमै उत्पादनकर्तालाई पहिचान गरेर कारबाही गर्नु हो।”
कम्पनीले नक्कली सामान पहिचान गर्न र अन्तर्राष्ट्रिय भन्सारलाई सहयोग गर्न विभिन्न उपकरणहरू पनि विकास गरेको छ, जसले ६० भन्दा बढी देशमा कानुनी कारबाहीमा सहयोग पुर्याएको छ।
भुटानका दोर्जीले यस प्रयासबाट प्रभावित भएको बताउँदै भने, “यो केवल प्रविधिको विषय होइन, भन्सार, कम्पनी र प्रहरीबीचको सहकार्य पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।”
अन्ततः, विश्वभर दैनिक लाखौँ वस्तुहरू जस्तै छिटो चलायमान हुने यस व्यापारसँगै नक्कली सामान रोक्ने प्रभावकारी उपायहरू पनि त्यत्तिकै छिटो फैलिन आवश्यक छ।
(एनएचकेका लागि मियामोटो रिकुयाको रिपोर्ट)
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्