बिचार

कसरी बालबालिकाको चारित्रिक विकास गराउने ?

हरेक आमा-बाबुको चाहना हुन्छ आफ्ना सन्तान गुणवान, नैतिकवान, चरित्रवान र सफल होस् भन्ने । उनीहरुले छोराछोरीलाई यसैका लागि निकै ठूलो दवाव पनि दिइरहेका हुन्छन् । बाबुआमाले भन्दैमा वा चाहँदैमा छोराछोरी त्यस्तै बन्छन् त ? कतिपय बन्न सक्छन् कतिपय सक्दैनन् । यसका विविध कारणहरु छन् । आफ्ना सन्तानलाई असल, सफल र गुणवान बनाउन चाहने आमाबाबुले उनीहरुलाई सानैदेखि त्यस्तै वातावरण दिनु पर्दछ, उनीहरुको चारित्रिक विकासमा ध्यान दिनुपर्दछ ।

बालालिकालाई चरित्रवान बनाउने कसरी ? यसमा केही महत्वपूर्ण पक्षहरु छन्, जुन हामीले नजरअन्दाज गरिरहेका छौं । बालबालिकामा असल चरित्र विकासका लागि असल चरित्रका लागि उसको परिवारको वातावरण सबभन्दा महत्वपूर्ण हुन्छ । परिवारका सदस्यहरु असल गुणवान छन्, उनीहरु धर्मकर्ममा लाग्ने, सामाजिक कार्यमा सक्रिय हुने, अनुशासनमा बस्ने र दीन दुःखीहरुको सेवा गर्ने चरित्र छ भने स्वाभाविक रुपमा बालबालिकामा पनि त्यसको प्रभाव पर्छ ।

बालबालिकाको चरित्र विकासमा केही यस्ता पक्षहरु पनि छन् जुन अत्यन्त हानिकारक मानिन्छ । जस्तो कि समयभन्दा अगावै र आवश्यकताभन्दा अधिक आवश्यकता पूरा गर्नु, अत्यधिक माया दर्शाउनु, उसका हरेक क्रियाकलाप र गतिविधिलाई ढाकछोप गर्ने कार्यले उनीहरुको भविष्य नै विग्रन सक्छ । सानोमा गरिएको गल्ती र त्यही अधिक मायाकै कारण बालबालिकाले आफूलाई सुधार गर्न पाउँदैनन्, जसले गर्दा चरित्र विकासमा ठूलो अबरोध सिर्जना हुन्छ ।

यदि बालबालिकाका आमा-बाबु र उसका साथमा रहनेहरुको चरित्र असल छ भने बालबालिकामा पनि उनीहरुको असल गुणको प्रभाव पर्छ । उनीहरुबाटै सिक्दै उच्च नैतिक गुण र चरित्रको विकास हुन्छ । बाबु रातदिन रक्सी र जुवामा मस्त रहने छोराछोरीलाई यसो गर्नु हुन्न भन्दा त्यसको असर उल्टो पर्छ । तसर्थ बालबालिकाको चरित्र विकासमा परिवारको वातावरण सबभन्दा ठूलो हुन्छ ।

बालबालिकाका लागि चरित्र विकासको सबभन्दा महत्वपूर्ण थलो विद्यालय पनि हो । विद्यालयमा नैतिक-सामाजिक पाठ पढाइन्छ । संगसंगै यस्ता कार्यहरुमा पनि अभ्यास गराउने काम विद्यालयहरुले गरे भने बालबालिकामा असल चरित्र विकास हुन्छ । त्यस्तै सामाजिक परिवेश अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो । गाउँ, घरमा झैझगडा नहुने, मेलमिलाप, सहिष्णुता र सद्भाव प्रदर्शन भैरहेको छ भने बालबालिकामा स्वाभाविक रुपमा शान्त, सहयोगी, सहिष्णु व्यवहार प्रकट हुन्छ । बालबालिकाका लागि सही शिक्षा दिने आधारमा सामाजिक परिवेश पनि भएकाले समाजका असल मानिसहरुको संगतमा उनीहरुलाई अग्रसर तुल्याउन सके चरित्र विकासमा ठूलो टेवा पुग्नेछ ।

माथिका सबै पक्षहरुका अतिक्ति बालबालिकाका चरित्र वा नैतिक विकासका लागि आमाबाबुहरुले उनीहरुले यस्तै कार्यमा अग्रसर पनि गराउनुपर्दछ । जस्तो कि घरमा भिक्षा माग्न सन्यासी आएका छन् भने उनीहरुका लागि भिक्षा बालबालिकालाई दिन लगाउने, कोही गरीब, दुःखी छन् भने बालबालिकाकै हातबाट केही सहयोग दिन लगाउने, नैतिकता र चरित्र अनि अलस र खराब पक्षका बारेमा विविध घटनाहरु सुनाउने र राम्रा मानिसहरुको त्याग, संघर्षका कथाहरु सुनाएर प्ररित गर्ने कार्य गर्नसके बालबालिकाहरुको चरित्र विकास सहजै हुन्छ ।

घरदेखि विद्यालयसम्म र विद्यालयदेखि समाज अनि नातागोतासम्मको चरित्र, बानी व्यहोरा र उनीहरुले प्रदर्शन गर्ने नैतिकता नै बालबालिकाका लागि सबभन्दा ठूलो शिक्षाको विषय हो । उनीहरुलाई उमेर अनुसार गर्नसक्ने काममा सक्रिय गराउँदै समाजप्रतिको दायित्व निर्वाहमा अहिलेदेखि नै अग्रसर गराउने हो भने भोलिका कर्णधार अवश्य पनि चरित्रवान नै हुनेछन् ।

अन्त्यमा,
चरित्रबल नै मानिसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो भन्ने हामीले कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन । जो मानिस चरित्रवान छ उसमा भौतिक धन सम्पत्ति नभए पनि ऊ समाजका लागि उदाहरणीय गनिन्छ । असल चरित्र कसैले पनि आमाको गर्भबाटै बोकेर नआउने हुँदा यसलाई हामी आफैंले बनाउने हो । बालबालिकालाई सानैदेखि त्यस्तै व्यवहारमा ढाल्दै सोही अनुसारको प्रशिक्षणमा अभ्यस्त गराउने हो भने उनीहरु अवश्य पनि चरित्रवान बन्नेछन् र आमाबाबुको शिर सधैं उच्च राख्नेछन् । यसमा आमाबाबुकै हात सबैभन्दा बढी हुन्छ ।

हरेक आमाबाबुले मायाको नाममा पैसा खर्च गर्ने, माटोमा टेक्दा पनि फोहर लाग्न भनेर काखमै राखेर सधैं चाटिरहने जस्तो गैंडा चटाइले बालबालिकाको भविष्य मात्र अन्धकार हुँदैन कि आमाबाबुको सपना पनि तुहिन्छ । तसर्थ, उनीहरुको चाहना बुझ्ने, उनीहरुको क्षमताको पारख गर्ने र आवश्यकता अनुसार प्रशिक्षित गर्दै गल्तीहरुको ढाकछोप हैन कि त्यसको सम्भावित समस्याका बारेमा जानकारी अवगत गराएर उनीहरुलाई सुधार्दै जानुपर्छ ।

“अति सर्वत्र वर्जयेत्” भन्ने संस्कृत श्लोक हरेक आमाबाबुले ख्याल गर्नुपर्छ । यसको अर्थ कुनै पनि कुरा चाहिनेभन्दा धेरै भयो भने त्यो हानिकारक हुन्छ भन्ने हो । चिनी पनि धेरै खाए तीतो भए जस्तै हो । हरेक कुरालाई एउटा निश्चित सीमामा राखेर अघि बढाउँदा मात्र त्यसले दिने नतिजा उपलब्धिमूलक र सुखद हुन्छ । बुझ्नुपर्ने यत्ति हो ।

(लेखक गीता श्रेष्ठ उर्सा मेजर चिल्ड्रेन्स एकेडेमीका संचालक सदस्य हुनुहुन्छ)

प्रतिक्रिया राख्नुहोस्

सम्बन्धित खबर

Back to top button

Adblock Detected

Please turn off the Ad Blocker go get the website work properly.