बिचार

भारतीयले शहरका गल्लीगल्ली पुर्याउने सेवा हामीले गरे…

भनिन्छ नेपालमा रोजगारी छैन त्यसैले विदेशिनुको विकल्प पनि छैन तर, यही देशको तराईदेखि पहाडसम्म भारतीय कामदार छ्याप्छ्याप्ती छन्– कारण नेपाली युवाहरु उनीहरुले गर्ने काम गर्नै चाहँदैनन् । सरकार पनि युवाहरुलाई काम दिनुको साटो निर्यात गर्नै रुची राख्छ बढी मात्रामा ।

भारतीयले यहाँ साइकलमा तरकारी फलफूल डुबाएर वार्षिक लाखौं कमाउँछन्, हामी विदेशबाट आएको पैसाले उनीहरुको घर चलाइदिइरहेका छौं । हामीलाई साइकलमा तरकारी बेच्न लाज लाग्छ ! आफ्नो घरमा रायोको साग नरोप्ने अनि भारतीयले साइकलमा बेच्न ल्याएको साग किनेर खाने बानी लागेको छ । विदेशबाट आएको पैसाले उद्यम गरौं भन्ने भावना नै छैन । खेतबारी बाँझो राखेर छोरा–श्रीमान वा श्रीमतीले विदेशबाट पठाएको पैसाले खान पल्केपछि यस्तै हुन्छ । कुनैदिन वैदेशिक रोजगारीमा अबरोध आयो भने के होला ?

साइकलमा तरकारी फलफूल बेचेर मलेसिया वा अरब मुलुककोभन्दा बढी आयआर्जन गर्नेहरु प्रशस्र्त छन् । उनीहरुको सुझाव पनि यस्तै छ भने अधिकांश युवायुवतीहरुको विदेश मोह हटाउन सरकारी योजना त्यस्तै हुने हो भने यहाँ गरे नहुने केही छैन । यो नेपालीलेभन्दा बढी विदेशीले थाहा पाएका छन् । नेपाललाई माया गर्ने एक चिनीया विद्वानले भनेको कुरा यहाँ मर्मस्पर्शी लाग्दछ । उनले भनेको थिए– “नेपाल सुनको कचौरा बोकेर भीख मागिरहेको छ” । नेपालको वास्तविकता नै यही हो । त्यस्तै केही दशक अघि भारतका एकजना प्राविधिकले कालिमाटीस्थित विष्णुमतिको पुलमुनी मिल्काइएका “कथित फोहोर” देखेर भनेको थिए रे “नेपालमा सुनैसुन खोलामा फालिंदो रहेछ” !

यसको मतलब के हो भने नेपालमा पैसा कमाउन सकिने सबै बस्तु मिल्काइन्छ । कारण स्पष्ट छ– सानोतिनो काम गरे इज्जत जाने ? श्रमको मूल्य र महत्व बुझाउनै सकिएको छैन । यहाँ मेहेनत गर्नुको साटो छलछाम गरेर खाने बानी परेको छ । राज्यको उपल्लो तहदेखि नै यस्तै रोग लागेपछि युवाहरुले के गरुन् । विष्णुमतिको पुलमुनी फालिएका कथित फोहोर मानिएको बस्तु उपयोग गर्ने नीति न राज्यले बनायो, न प्रोत्साहित नै गर्यो ।

यसको विपरीत लाखौं भारतीय काठमाडौं छिरेर तिनै फोहर बटुलेर कुस्त कमाउँछन् । यसै भएर त भारतले रेमिट्यान्स भित्र्याउने मुलुकको सूचीमा नेपाल पनि पर्दछ । चार वर्षअघि एउटा भारतीय पत्रिकाको रिपोर्ट अनुसार नेपाल भारतमा रेमिट्यान्स भित्रिने १० मुलुकको सूचीभित्र पर्दछ । २०७१ तिरको त्यो रिपोर्ट अनुसार भारतले नेपालबाट वार्षिक ३ खर्ब रुपैयाँ रेमिट्यान्स लैजान्थ्यो । सम्भवतः यो अहिले बढेको छ । यसको विपरीत भारतबाट नेपालमा कति रेमिट्यान्स भित्रिन्छ भन्ने यक्किन छैन । किनभने भारतमा श्रम गर्न जानेको गणना नै सरकारले गर्ने गरेको छैन ।

नेपाल गरीब हैन, गरीब बनाइएको हो । संस्कार नै दरिद्र भएपछि कहाँबाट सम्पन्नता आउँछ । सरकारले समृद्ध नेपाल सुखी नेपालीको नारा घन्काएको छ तर त्यो सम्पन्नता र सुख अहिलेकै अवस्थाले ल्याउन सक्छ ? विदेशीसंग हारगुहार गरेर कुनै मुलुक समृद्ध भएका छैनन् ।

प्राकृतिक, भौगोलिक र जैविक विविधताको धनी नेपालमा संसारका धेरै मुलुकको एकल प्रतिनिधिका रुपमा रहे पनि यहाँ खाद्यान्न, फलफूल नै आयात गर्नु परिरहेको छ । कृषिप्रधान मुलुक खाद्यान्नमै आत्मनिर्भर हुन नसकेपछि व्यापार घाटा भयो भनेर कराउनुको के अर्थ ? वार्षिक दुई खर्बभन्दा बढीको खाद्यान्न विदेशबाट आउँछ ।

नेपालको आयात वैदेशिक रोजगारीले धानेको छ । वार्षिक ७ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी आधा करोड नेपालीले विदेशमा श्रम गरेर पठाउँछन्, त्यही रकममा यहाँ दाइँ गरिन्छ । नेपालको अवस्था अहिले पनि युवा निर्यात गर्नेभन्दा अर्को छैन । वास्तु उत्पादन गर्ने त केवल नारामा मात्रै भएको छ । अर्कोतिर यहाँ भएका स्रोत साधनको उपयोग गर्ने र युवालाई यतै रोजगारी दिन सकिन्छ भन्ने सोच नीति निर्माता, कार्यान्वयनकर्ताहरुमा पटक्कै छैन । आफ्नो स्रोतको उपयोग गर्ने नीति पटक्कै छैन । त्यसै भएर हामी गरीब भएका हौं ।

जलविद्युत उत्पादन गरेर भारतलाई बेच्ने डंका पिटेको दशकौं भैसक्यो स्थिति जस्ताको तस्तै छ । नियमित रुपमा चलेको आयोजनाहरु समेत समयमै सम्पन्न हुन सकिरहेका छैनन् । एकैपटक ठूलो सपना देखाउने बानी सबैलाई परेको छ । पहिलो चरणमा खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर हुने र युवाहरुलाई कृषि–पशुपालनमा आकर्षित गर्ने नीति ल्याउने अनि उनीहरुको उत्पादनको बजार सुनिश्चित गर्ने गरी योजना र कार्यक्रम बनाउने हो भने अहिलेजस्तो दैनिक हजारभन्दा बढी युवा खाडी जानै पर्दैन ।

अहिलेको अवस्था त कस्तो छ भने नेपालको आयातको तीन तिहाई भारत निर्भर छ । विदेशमा श्रम गरेर पठाएको रकमको आधा भारतमै जान्छ, भारतीय श्रमिकहरुमार्फत । भारतबाट वस्तु आयात गरेर बाहिरिने रकमको त लेखाजोखा नै छैन । किनभने नेपालमा घरेलु कामदेखि कृषि, औद्योगिक मजदुर, निर्माण मजदुर लगायत सानोतिनो व्यापार व्यवसाय लगायत ठूला औद्योगिक प्रतिष्ठानहरुसम्म भारतीयहरुको संलग्नता रहेको छ । यसै भएर नेपाल भारतको आर्थिक स्रोतको प्रमुख मुलुकको रुपमा स्थापित भएको हो । विश्व अर्थतन्त्रमा शक्तिशाली राष्ट्रको रुपमा उपस्थित हुँदै गएको भारतको रेमिट्यान्स भित्रिने प्रमुख १० राष्ट्रहरुमा नेपाल पनि रहनुको कारण र यसको नकारातमक प्रभाव नेपाली अर्थतन्त्रमा परिरहेको छ ।

आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक रुपमा भारतको छायाँमा परेको नेपालबाट भारतले खर्बौं रुपैयाँ आफ्नो मुलुक भित्र्याउने गरेको र नेपाल बेरोजगारी समस्याले विकराल रुप लिइरहेको भए पनि नीति निर्माताहरुमा त्यसको कुनै चिन्ता र चासो देखिंदैन । नेपालको आर्थिक दुरावस्था कायम हुनुमा भारतीयहरुको डरलाग्दो उपस्थिति पनि एक हो । यसको कारण यहाँ साइकलमा तरकारी बेच्न नेपाली युवाहरुको कथित ‘सान’ले दिंदैन । फोहरबाट मोहर संकलन गर्न उनीहरुको इज्जतले दिंदैन अनि सामान्य कृषि मजदुरदेखि सिकर्मी, डकर्मी, प्लम्बर, अटोमेकानिक्समा पनि उनीहरुको आँखा जाँदैन तर विदेश गएर त्योभन्दा निकृष्ट काम गर्न तयार हुन्छन् ।

यसको एउटै कारण श्रमगर्ने वातावरण नहुनु हो । सरकाले समृद्ध नेपाल बनाउने नै हो भने मुलुकको श्रमशक्ति विदेशिने र विदेशीले यहाँ श्रम गरेर अथाह कमाउने विडम्वनापूर्ण स्थितिको अन्त्य गर्नैपर्छ । फेरि जोड दिएर आग्रह गर्न चाहन्छु, काम पाइएन भनेर पिरोलिनुको साटो साइकलमा तरकारी बेच्दै घरघर डुले के विग्रन्छ । अनि लगानी गर्ने हैसियत नभएका तर काम गर्न चाहनेलाई स्थानीय तहले पनि सहयोग गर्ने नीति लिए कसो होला ?

(दुई वर्षअघिको नेपालजापानबाट)

प्रतिक्रिया राख्नुहोस्

सम्बन्धित खबर

Back to top button