बिचार

लकडाउनमा सबै घरभित्रै- परिवारको व्यवस्थापन र सुरक्षामा महिलाको भूमिका

आज विश्व कोरोना भाइरसको महामारीबाट ग्रस्त छ र नेपाल पनि ‘लक डाउन’मा छ, सबै मानिस घरभित्रै बसिरहेका छन् । परिवारका सबै सदस्य घरभित्रै रहँदा यतिबेला कामकाजीदेखि गृहणीसम्मको व्यस्तता अरु बढेको छ, उनीहरुको पारिवारिक जिम्मेवारीमा कुशल व्यवस्थापन क्षमता देखिएको छ ।

महिलाहरुले आफूलाई जसरी सक्रिय बनाइरहेका छन् त्यो एउटी नारीमा रहेको क्षमता संकटको यो घडीमा पूर्णतः प्रकट भएको छ । हरेक घरमा शान्ति छ, सुव्यवस्था छ । घरकी गृहणी (आमा, पत्नी)को भूमिका अब्बल छ । केही बढी पढेलेखेका पति वा छोराछोरीभन्दा कम पढेलेखेका वा नपढेका तर व्यवहारले खारिएका महिलाले घरलाई कसरी सुरक्षित पारिरहेका छन् यो हरेक घरमा देखिएकै छ ।

महिलामा यो शक्ति र ज्ञान प्रकृतिले नै दिएको हो । किनभने नारी नै ज्ञान, शक्ति, सामथ्र्यको स्रोत हो भन्ने त शास्त्रले प्रमाणित गरिदिएको छ, यसमा प्रश्न उठाउनेहरुलाई दानवसंगको युद्धमा देवताहरु पराजित भएपछि देवी दुर्गाको हारगुहार गर्न पुगेका देवासुर संग्राम, महिसासुर बध गर्ने नारी पात्रको कल्पना त्यो शक्तिको पहिचान थियो । त्यस्तै धन चाहनेहरुले लक्ष्मी पुकार्छन भने विद्या चाहनेले सरस्वती । यो अहिले पनि चलिरहेको छ । तसर्थ भन्नैपर्छ कि नारी जन्मजात, शक्ति, विद्या र ऐश्वर्य बोकेर जन्मेकी हुन्छे । त्यसैले त आज पनि नारीलाई विद्या, धन र शक्तिको स्रोत मानेर आराधना गर्ने धार्मिक–सांस्कृतिक मान्यता छ ।

शिक्षा–विद्या र दीक्षापछिको धन र शक्तिले मात्र हरेक मानिसको जीवन सार्थक बन्दछ । तर बुझ्नैपर्ने कुरा के हो भने यी सबै सबै शब्दस्त्रीवाचक (नारी) शब्द हुन् । शिक्षा–विद्या र दीक्षा प्राप्त भएपछि मात्र मानिसको बुद्धि तिखारिन्छ र उ बुद्धिमान, बुद्धिबहादुर वा विद्वान कहलिन्छ र विवेक प्रयोग गर्नसक्ने बन्दछ । त्यसैले शिक्षा त्यसपछि विद्या अनि दीक्षा हरेक मानिसको जीवनको अपरिहार्य पक्ष हो । अर्थात् जीवनका महत्वपूर्ण तीन पक्ष शिक्षा–विद्या र दीक्षापछि मात्र मानिस पूर्ण मानिस जस्तो बन्दछ । यो सब एउटी नारीबाट मात्र सम्भव छ ।

मानिसको जीवन नारीबाट सुरु हुन्छ । जन्मन्छ आमाको कोखबाट, हुर्कन्छ आमाको स्तनपान गरेर, सुरक्षित हुन्छ आमाको न्यानो काखमा र भविष्य बनाउँछ आमाको असल मार्गनिर्देशनमा । जीवनको सम्पूर्ण पक्षमा नारीे अहं भूमिका हुन्छ । नारीबाट प्राप्त ज्ञान, सीप, उर्जापछि मात्र मानिस पुरुष (पूर्ण) बन्दछ । अर्थात् शिक्षा–विद्या र दीक्षापछि मात्र मानिस बुद्धिमान वा विवेकवान बन्दछन् ।

विचारणीय कुरा के छ भने– शिक्षा एउटी नारीको नाम, दीक्षा नारीको नाम, विद्या पनि नारीको नाम । यी तीनवटा कुरा प्राप्त भएपछि मात्र उसमा पुरुषवाचक विशेषण जोडिन्छ– बुद्धिमान ! वा विवेकवान !! यी सबै कुरा प्राप्त व्यक्ति चाहे नारी होस् या पुरुष शक्तिशाली ठहरिन्छ । शक्तिशालीको अर्थ मुडकी बजारेर ढुंगा फोर्रे भौतिक शक्ति हैन, मस्तिष्कको त्यो शक्ति जुन शक्तिले उसलाई समाजमा स्थापित गराउँछ, समाजमा उसको बेग्लै हैसियत बन्छ आर्थिक–बौद्धिक रुपमा र समाजलाई उसले केही दिनसक्छ ।

यी सबैका लागि सर्वप्रथम आराधना नारीकै गर्नुपर्छ । त्यसैले वैदिक सनातनी धर्म–परम्परामा शिक्षाको स्रोत, धनको स्रोत र शक्तिको स्रोत नारी शक्तिलाई मानिएको छ । सरस्वती, महालक्ष्मी र महाकाली नारी हुन् र यिनकै आराधना गरेर देवता (पुरुष)हरुले आफ्नो अस्तित्व बचाएका छन् । साम्राज्य जोगाएका छन् ।

आज नेपालका दुर्गम र ग्रामीण क्षेत्रका विद्यालयहरुको सम्पूर्ण जिम्मेवारी महिलाले बोकेका छन् त्यो विद्यालय सबभन्दा उत्कृष्ट ठहरिएको छ । यो कसरी सम्भव भयो ? जसरी अहिले कोरोनाको कहरकाबीच महिलाले घर–परिवारलाई व्यवस्थित र सुरक्षित बनाउन भूमिका खेलिरहेका छन्, जुन ज्ञान उनीहरुलाई कुनै फेसबुकको स्टाटसले दिएको हैन, कुनै मिडियाले पढाएको पनि हैन, उनीहरुमा वंशाणुगत रुपमा संस्कारित हुँदैआएको जुन अद्भूत क्षमता छ त्यसैको उपज हो । तसर्थ भन्नैपर्छ नारी शक्ति महान !

संकटमा व्यवस्थापन गर्ने क्षमता नारीले राख्दछन् भन्ने उदाहरण अनेक छन् । अहिले कोरोनाको संकट छ, लक डाउनको स्थिति छ यस्तोमा कसरी परिवारलाई सुरक्षित र व्यवस्थित राख्ने भन्ने क्षमता हरेक घरमा नारीले नै देखाइरहेकी छन् । यसैलाई भनिन्छ प्रकृतिप्रदत्त क्षमता, जो पुर्खाबाट हस्तान्तरण हुँदैआएको छ, जुन किताबी ज्ञानले पाइँदैन । यस्तै ज्ञान पुरुषहरुले पनि नपाएका हैनन् तर उनीहरु उसलाई व्यवहारमा उतार्न चाहँदैनन् । उनीहरुमा दम्भ छ, हैकमवादी प्रवृत्ति छ, समाज विकासको यो नै सबभन्दा ठूलो अबरोध हो ।

(लेखक श्रेष्ठ उर्सा मेजर चिल्ड्रेन्स एकेडेमीका संचालक सदस्य हुनुहुन्छ)

प्रतिक्रिया राख्‍नुहोस्

सम्बन्धित खबर

Back to top button

Adblock Detected

Please turn off the Ad Blocker go get the website work properly.