मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउँदा हुने दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि विश्वका धेरै मुलुकले कडा कानुनी व्यवस्था अपनाएका छन्। तीमध्ये जापानलाई प्रभावकारी कानुनी कार्यान्वयन र सामाजिक सचेतनाको उदाहरणका रूपमा लिइन्छ।
सन् २००६ मा मदिरा सेवन गरेका चालकका कारण तीन साना बालबालिकाको ज्यान गएको दर्दनाक घटनाले जापानमा मदिरा सेवन गरेर सवारी चलाउनेविरुद्धको अभियानलाई नयाँ मोड दिएको थियो। त्यसयता कानुन थप कडा बनाइएको छ भने जनचेतना अभिवृद्धि र निगरानीलाई पनि निरन्तर सशक्त बनाइएको छ।
उक्त घटनाको २० वर्ष पूरा भएको अवसरमा जापानको फुकुओका प्रिफेक्चरले मंगलबार देशभर मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउने प्रवृत्ति अन्त्य गर्ने उद्देश्यका साथ विशेष सम्मेलन आयोजना गरेको छ।
सन् २००६ अगस्ट २५ मा फुकुओका सहरस्थित उमिनोनाकामिची पुलमा मदिरा सेवन गरेका एक चालकले पाँच सदस्यीय परिवार सवार कारलाई पछाडिबाट ठक्कर दिएका थिए। ठक्करपछि कार समुद्रमा खसेको थियो।
दुर्घटनामा चार वर्षीय हिरोआकी, तीन वर्षीय टोमोआकी र एक वर्षीया साया नामका तीन बालबालिकाको मृत्यु भएको थियो। यस घटनाले जापानमा सडक सुरक्षा र मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउने विषयमा राष्ट्रिय बहस सुरु गराएको थियो।
तीन बालबालिकाकी आमा ४९ वर्षीया काओरी ओनुमाले घटनाको वार्षिकोत्सवअघि सोमबार आयोजित कार्यक्रममा वयस्कहरूकै काँधमा सुरक्षित समाज निर्माण गर्ने जिम्मेवारी रहेको बताउनुभयो। उहाँले मदिरा सेवनपछि सवारी चलाएकै कारण कसैको जीवन अकालमै अन्त्य हुन नहुनेमा जोड दिनुभयो।
घटनाको स्मृतिमा क्युशु क्षेत्रका सातवटै प्रिफेक्चरल प्रहरीले मंगलबार मदिरा सेवन गरेर सवारी चलाउने चालकविरुद्ध संयुक्त विशेष अभियान सञ्चालन गरेका छन्। फुकुओका प्रिफेक्चरमा मात्र करिब ६० स्थानमा सवारी जाँच चौकी स्थापना गरिएको छ।
दुर्घटनाका दोषी चालकलाई खतरनाक रूपमा सवारी चलाएर मृत्यु र घाइते बनाएको अभियोगमा २० वर्षको जेल सजाय सुनाइएको थियो। उक्त फैसला सन् २०११ मा अन्तिम रूपमा सदर भएको थियो।
कानुन कडा बनेपछि घट्दै दुर्घटना
सन् १९९९ मा टोकियोको द्रुतमार्गमा मदिरा सेवन गरेका ट्रक चालकका कारण दुई बालबालिकाको मृत्यु भएपछि जापानले खतरनाक सवारी चलाउनेसम्बन्धी कानुन संशोधन गरेको थियो।
त्यसपछि सडक यातायात ऐनमा पटक–पटक संशोधन गर्दै मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउनेविरुद्ध अझ कडा सजायको व्यवस्था गरिएको छ।
जापानको राष्ट्रिय प्रहरी निकायका अनुसार सन् २००० को तुलनामा मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउँदा हुने मृत्युका घटना उल्लेखनीय रूपमा घटेका छन्।
सन् २०२५ मा यस्ता दुर्घटनाबाट १२५ जनाको मृत्यु भएको थियो, जुन सन् २००० को तथ्याङ्कको दशौँ भागभन्दा पनि कम हो। यद्यपि मदिरा सेवनसँग सम्बन्धित दुर्घटनाहरू अन्य सडक दुर्घटनाको तुलनामा अझै करिब सात गुणा बढी घातक रहेको प्रहरीको तथ्याङ्कले देखाएको छ।
मदिरा सेवनको मात्राका आधारमा नयाँ मापदण्ड
गत महिनादेखि लागू भएको संशोधित सडक यातायात ऐनले मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउने कसुरका लागि नयाँ वैज्ञानिक मापदण्ड लागू गरेको छ। अब चालकको सासमा प्रतिलिटर ०.५ मिलिग्राम वा सोभन्दा बढी अल्कोहल भेटिएमा सबैभन्दा गम्भीर श्रेणीको कसुर मानिनेछ।
यसअघि चालक मदिराको प्रभावका कारण सीधा हिँड्न नसक्ने, अस्पष्ट रूपमा बोल्ने वा सामान्य रूपमा सवारी चलाउन असक्षम देखिएमा मात्र उक्त गम्भीर कसुरमा कारबाही हुने व्यवस्था थियो। यस्तो कसुरमा दोषी ठहरिए अधिकतम पाँच वर्षसम्म कैद वा १० लाख येनसम्म जरिवाना हुन सक्छ।
राष्ट्रिय प्रहरी निकायका अनुसार ६० किलोग्राम तौल भएको व्यक्तिले करिब आधा घण्टाअघि दुईवटा ठूला बियर वा १५ प्रतिशत अल्कोहल भएको करिब ३६० मिलिलिटर साके सेवन गरेपछि सासमा ०.५ मिलिग्राम प्रतिलिटर अल्कोहलको मात्रा पुग्न सक्छ।
यसैगरी सासमा प्रतिलिटर ०.१५ मिलिग्राम वा सोभन्दा बढी अल्कोहल भेटिएमा कम गम्भीर श्रेणीको कसुर कायम रहने व्यवस्था यथावत् छ। यसमा अधिकतम तीन वर्ष कैद वा पाँच लाख येनसम्म जरिवानाको प्रावधान रहेको छ।
चालक मात्र होइन, सहयोगी पनि कारबाहीमा
जापानी कानुनअनुसार मदिरा सेवन गरेका चालकसँगै यात्रा गर्ने, त्यस्ता व्यक्तिलाई सवारी उपलब्ध गराउने वा ग्राहकले त्यसपछि सवारी चलाउने थाहा हुँदाहुँदै मदिरा बिक्री गर्ने रेस्टुरेन्ट सञ्चालकसमेत कानुनी रूपमा जिम्मेवार ठहरिन सक्छन्।
चालकको मदिरा सेवनको अवस्थाअनुसार उनीहरूलाई पनि अधिकतम पाँच वर्षसम्म कैद वा १० लाख येनसम्म जरिवाना हुन सक्ने व्यवस्था छ।
नागरिक सहभागितालाई कानुनी दायित्व
फुकुओका प्रिफेक्चरले सन् २०१२ मा स्थानीयवासीलाई मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउने घटनाबारे प्रहरीलाई जानकारी दिन प्रोत्साहन गर्ने आफ्नै अध्यादेश लागू गरेको थियो।
सन् २०२० मा उक्त व्यवस्थालाई थप कडा बनाउँदै यस्ता घटना सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउनु नागरिकको कर्तव्य हुने व्यवस्था गरिएको छ।
प्रहरीले स्थानीय रेस्टुरेन्ट सञ्चालकसँग नियमित अभ्याससमेत गर्दै आएका छन्। यस्ता घटनाको सूचना दिँदा चालकको हुलिया, प्रयोग गरिएको सवारी र सवारी गएको दिशालगायतका विवरण कसरी उपलब्ध गराउने भन्ने विषयमा प्रशिक्षण दिइने गरिएको छ।
सन् २०२५ मा फुकुओका प्रहरीले मदिरा सेवनपछि सवारी चलाएको भन्दै रेकर्ड २ हजार ४७८ वटा सूचना प्राप्त गरेको थियो। तीमध्ये २३५ घटनामा चालकलाई पक्राउ गर्न प्रहरी सफल भएको थियो।
जापानको अनुभवले मदिरा सेवनपछि सवारी चलाउने प्रवृत्ति नियन्त्रण गर्न कडा कानुनी व्यवस्था मात्र पर्याप्त नहुने, त्यसका साथै जनचेतना, नागरिकको सक्रिय सहभागिता र कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन पनि उत्तिकै आवश्यक हुने सन्देश दिएको छ।
(समाचार र तस्वीर स्रोत द जापान टाइम्स)
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्