इरानले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्यबाट हुने समुद्री यातायातमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्न नयाँ नियामक संयन्त्र सुरु गरेको छ।
यस प्रणालीअन्तर्गत अब उक्त जलमार्गबाट यात्रा गर्ने जहाजहरूले अनिवार्य रूपमा पूर्व अनुमति लिनुपर्नेछ।
इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यम प्रेस टिभीको रिपोर्टअनुसार, यस साँघुरो जलमार्गबाट यात्रा गर्ने योजना बनाएका ढुवानी कम्पनीहरूले अब ‘पर्शियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’सँग आबद्ध ठेगानाबाट इलेक्ट्रोनिक निर्देशनहरू प्राप्त गर्नेछन्।
यी निर्देशनहरूमा सबै अन्तर्राष्ट्रिय जहाजहरूले पालना गर्नुपर्ने “पारवहनका लागि अद्यावधिक नियम र आवश्यकताहरू” विस्तृत रूपमा उल्लेख गरिनेछ।
नयाँ प्रोटोकलअनुसार, विश्वको ऊर्जा आपूर्तिका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मार्गहरूमध्ये एक मानिने यस क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुअघि जहाजहरूले कडाइका साथ “पारवहन अनुमति प्राप्त गर्नुपर्नेछ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले यस पहललाई हर्मुज जलडमरूमध्यमा सञ्चालित “सार्वभौम शासन प्रणाली” को रूपमा चित्रण गरेको छ।
यो नयाँ संयन्त्र इरानका मुख्य वार्ताकार एवं संसदका सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफको हालैको घोषणापछि आएको हो। उनले यस जलमार्गलाई व्यवस्थित गर्ने “नयाँ समीकरण” स्थापना भइरहेको दाबी गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा एक वक्तव्य साझा गर्दै गालिबाफले तर्क गरे, “संयुक्त राज्य अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले युद्धविरामको उल्लङ्घन र नाकाबन्दी लगाएर ढुवानी तथा ऊर्जा पारवहनको सुरक्षालाई खतरामा पारेका छन्।”
उनले थप चेतावनी दिँदै भनेका छन् कि यस क्षेत्रमा वर्तमान “यथास्थिति” कायम राख्नु वासिङ्टनका लागि “असह्य” छ भन्ने कुरामा इरान पूर्ण रूपमा सचेत छ।
तेहरानको अडान प्रस्ट पार्दै गालिबाफले थपे, “हामीलाई राम्ररी थाहा छ कि यथास्थितिको निरन्तरता अमेरिकाका लागि असह्य छ, जबकि हामीले त अहिलेसम्म (आफ्नो कदम) सुरु नै गरेका छैनौँ।”
यस प्रशासनिक परिवर्तनसँगै इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्सको नौसेनाले समुद्री प्रवर्तनलाई तीव्र पारेको छ र वरपरका सबै जहाजहरूलाई “नयाँ चेतावनी” जारी गर्दै ढुवानीले कडाइका साथ “तोकिएको समुद्री करिडोर” को पालना गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ र कुनै पनि किसिमको “विचलन” भएमा सैन्य हस्तक्षेप हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
चेतावनीमा भनिएको छ, “हामी हर्मुज जलडमरूमध्य पार गर्ने उद्देश्य राख्ने सबै जहाजहरूलाई चेतावनी दिन्छौँ; यो मार्ग पार गर्ने एक मात्र सुरक्षित बाटो इरानले पहिले नै घोषणा गरेको करिडोर मात्र हो,”ले सरकारी सञ्चारमाध्यममार्फत भनेको छ। नौसेनाले यो मार्गभन्दा बाहिर जाने कुनै पनि कदम “असुरक्षित” हुने र त्यसलाई “नौसेनाले निर्णायक कारबाही गर्नेँ छ।”
यी घटनाक्रमहरू अमेरिकी युद्ध सचिव पिट हेगसेथको टिप्पणीपछि बढेको क्षेत्रीय तनावको बीचमा आएका हुन्। पेन्टागन प्रमुखले व्यावसायिक जहाजहरूलाई सुरक्षा दिने अमेरिकी प्रयासहरू यस क्षेत्रमा सक्रिय अन्य सैन्य अपरेसनहरू भन्दा “छुट्टै र भिन्न” रहेको बताएका थिए।
गत फेब्रुअरीको अन्त्यदेखि तनाव चुलिएको छ, जसमा तेहरानले नेभिगेसन नियन्त्रणलाई उल्लेख्य रूपमा कडा बनाएको छ।
तरल प्राकृतिक ग्यास र तेलका लागि प्राथमिक माध्यम भएकोले, हर्मुज जलडमरूमध्यमा हुने कुनै पनि अवरोधले “विश्वव्यापी व्यापारमा गहिरो अनिश्चितता” सिर्जना गरिरहेको छ। ऊर्जा बजारहरू यस अस्थिर ढुवानी मार्गमा हुने परिवर्तनप्रति निकै संवेदनशील मानिन्छन्।
अमेरिका–इरानबीच ठूलो कूटनीतिक प्रगति, युद्ध अन्त्यको सङ्केत
संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच लामो समयदेखि जारी रहेको तनाव अन्त्य गर्ने उद्देश्यले एक पृष्ठको सम्झौता तयार गर्ने दिशामा उल्लेखनीय प्रगति भएको बताइएको छ ।
यो प्रस्तावित सम्झौता दुवै पक्षबीचको युद्ध अन्त्य गर्ने र भविष्यमा आणविक विषयमा विस्तृत वार्ताको आधार तयार गर्ने लक्ष्यसहित अघि बढाइएको छ ।
प्रस्तावअनुसार इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम अन्तर्गत भइरहेको युरेनियम समृद्धि प्रक्रिया निश्चित समयका लागि पूर्ण रूपमा रोक्ने प्रतिबद्धता जनाउनेछ ।
यसको बदलामा अमेरिकाले इरानमाथि लगाइएका आर्थिक तथा व्यापारिक प्रतिबन्धहरू हटाउने र रोकिएका सम्पत्तिहरू फिर्ता गर्ने तयारी गर्नेछ । यसले इरानको अर्थतन्त्रलाई राहत दिने र अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक सम्बन्ध पुनः सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
यसै गरी, दुबै पक्षले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलडमरूमध्यमार्फत हुने तेल तथा व्यापारिक ढुवानीमा लगाइएका अवरोधहरू हटाउने सम्भावना पनि रहेको छ ।
यस जलमार्गको सहज सञ्चालनले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा स्थिरता ल्याउन सक्ने र तेल बजारमा देखिएको अनिश्चितता कम गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
तर सम्झौताको सबैभन्दा ठूलो विवाद युरेनियम समृद्धि रोक्ने अवधिबारे रहेको छ। हालको छलफल अनुसार यो अवधि करिब बाह्रदेखि पन्ध्र वर्षसम्म हुन सक्ने देखिएको छ ।
इरानले पहिले करिब पाँच वर्ष मात्र रोक्न प्रस्ताव गरेको थियो भने अमेरिकाले करिब बीस वर्षको दीर्घ प्रतिबन्धको माग गरेको थियो । यस कारण दुवै पक्षबीच अझै पनि अन्तिम सहमति बन्न बाँकी छ ।
यो प्रस्तावित सम्झौता युद्ध अन्त्य गर्ने दिशामा अहिलेसम्मको सबैभन्दा नजिकको प्रयास मानिएको छ, तर अन्तिम नतिजा अझै छलफल र सहमतिमा निर्भर रहेको देखिन्छ ।
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्