केही समयअघि पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलाई पार्टी सदस्यतासमेत दिन आनाकानी गरेको नेकपा एमालेले अहिले उहाँलाई वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी दिएको छ ।
पूर्वराष्ट्रपतिलाई सक्रिय दलीय राजनीतिमा फर्काउन नहुने भन्दै सदस्यता रोक्ने तहसम्म पुगेको एमालेले परिस्थितिमा आएको परिवर्तनसँगै भण्डारीलाई पार्टीको शीर्ष नेतृत्व संरचनामै समेटेको हो ।
बिहीबार एमालेको केन्द्रीय कमिटीको तेस्रो बैठकअघि बसेको सचिवालय बैठकले भण्डारीलाई वरिष्ठ नेतामा मनोनयन गर्ने निर्णय गरेको हो । उहाँसँगै अन्य नेताहरूलाई पनि केन्द्रीय सदस्यमा मनोनयन गर्ने सूची सचिवालयले पारित गरेको थियो ।
एमालेकी पूर्वउपाध्यक्षसमेत रहनुभएकी भण्डारीलाई पार्टी सदस्यता दिने कि नदिने भन्ने विषयमा लामो समयदेखि चलेको बहसलाई अन्ततः वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी दिएर टुंग्याइएको छ ।
एमाले सचिव हिक्मत कार्कीले भण्डारीको राजनीतिक तथा सांगठनिक अनुभव पार्टीको आगामी कार्यभारका लागि उपयोगी हुने बताउनुभयो ।
सचिव पद्मा अर्यालले पनि भण्डारीजस्तो अनुभवी र सम्मानित नेतालाई पार्टी सदस्यता दिएपछि सामान्य सदस्यका रूपमा मात्र राख्नु उपयुक्त नहुने भएकाले वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी दिइएको बताउनुभयो ।
केही समयअघिसम्म सदस्यतासमेत रोकिएको व्यक्तिलाई अहिले पार्टीको वरिष्ठ नेतृत्वमा ल्याइनुले एमालेभित्रको राजनीतिक प्राथमिकता र शक्ति–समीकरणमा आएको परिवर्तनको संकेत गरेको छ ।
भण्डारीको सक्रिय राजनीतिमा पुनरागमनको विषय एमालेका लागि नयाँ होइन । तर केही समयअघि यही विषय पार्टीभित्र निकै संवेदनशील बनेको थियो ।
पूर्वराष्ट्रपति भइसकेको व्यक्ति कुनै राजनीतिक दलको सदस्य बन्नु संविधानको मर्मसँग मेल नखाने तर्क गर्दै एमालेको एउटा धारले भण्डारीलाई सक्रिय पार्टी राजनीतिमा फर्काउन नहुने धारणा राखेको थियो ।
राष्ट्रपति पदमा रहँदा दलीय आबद्धताबाट अलग रहनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्थालाई आधार बनाउँदै पूर्वराष्ट्रपतिले पनि सक्रिय दलीय राजनीतिमा फर्कनु उपयुक्त नहुने तर्क गरिएको थियो । भण्डारीको पार्टी सदस्यताको विषयमा एमालेभित्रै मतभेद देखिनु त्यसको संकेत थियो ।
त्यतिबेला एमालेको राजनीतिक अवस्था र अहिलेको परिस्थिति पनि एउटै छैन । त्यसबेला पार्टी संगठन र चुनावी शक्तिको हिसाबले तुलनात्मक रूपमा प्रभावशाली अवस्थामा रहेको एमाले अहिले नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय, पुराना मतदाताको बदलिँदो मनोविज्ञान र आफ्नै संगठनभित्र देखिएका चुनौतीसँग जुधिरहेको छ ।
भण्डारीलाई वरिष्ठ नेता बनाउने निर्णयको औपचारिक कारण भने उहाँको अनुभव र योगदान हो । तर राजनीतिक विश्लेषणको तहमा भने अर्को प्रश्न उठ्छ—के एमालेले बदलिएको परिस्थितिमा भण्डारीको राजनीतिक प्रभावलाई पुनः उपयोग गर्न खोजेको हो ?
एमालेको संगठनात्मक आधारमा आएको दबाब, नयाँ पुस्ताको राजनीतिक आकर्षणमा देखिएको परिवर्तन र परम्परागत दलहरूप्रतिको असन्तुष्टिका बीच पार्टीलाई पुनः ऊर्जाशील बनाउने चुनौती नेतृत्वसामु छ ।
यस्तो अवस्थामा एमालेको पुरानो राजनीतिक विरासतसँग जोडिएको, पार्टी संगठनमा लामो समय काम गरेको र पूर्वराष्ट्रपतिको हैसियतसमेत बनाइसकेको व्यक्तिलाई नेतृत्व संरचनामा ल्याउनु सामान्य संगठनात्मक निर्णयभन्दा व्यापक राजनीतिक अर्थ बोकेको हुनसक्छ ।
भण्डारीको नाम एमालेको संगठन र जनाधारसँग लामो समयदेखि जोडिएको छ । उहाँ मदन भण्डारीकी जीवनसंगिनीका रूपमा मात्र होइन, एमालेको पूर्वउपाध्यक्ष र लामो समय सक्रिय राजनीतिमा रहेकी नेताका रूपमा पनि स्थापित हुनुहुन्छ ।
राष्ट्रपति बनेपछि उहाँ दलीय राजनीतिबाट अलग हुनुभयो । अहिले वरिष्ठ नेताका रूपमा पार्टीमा फर्किनुले उहाँसँग जोडिएको राजनीतिक प्रभावलाई पुनः एमालेको संगठनात्मक राजनीतिमा ल्याउने बाटो खोलेको छ ।
यही कारण कतिपय राजनीतिक विश्लेषकले यसलाई कमजोर हुँदै गएको एमालेका लागि ‘भण्डारी कार्ड’ प्रयोग गर्ने प्रयासका रूपमा हेर्न सक्छन् । तर यो विश्लेषण हो, एमाले नेतृत्वले औपचारिक रूपमा यस्तो उद्देश्य घोषणा गरेको छैन ।
ओली–भण्डारी सम्बन्धको नयाँ अध्याय ?
भण्डारीको पुनरागमनले एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँगको राजनीतिक सम्बन्धलाई समेत नयाँ ढंगले चर्चामा ल्याएको छ । विगतमा दुवै एउटै पार्टी संरचनामा रहे पनि पछिल्लो समय भण्डारीको सक्रिय राजनीतिमा पुनरागमनको विषय एमालेभित्र विवादको विषय बनेको थियो ।
त्यसैले अहिले भण्डारीलाई वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी दिने निर्णयले एमालेको आन्तरिक राजनीतिमा नयाँ समीकरणको सम्भावना कति सिर्जना गर्छ भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ ।
केन्द्रीय नेतृत्वको संरचनामा भण्डारीको प्रवेशले पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलनमा तत्काल कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा भने आगामी राजनीतिक गतिविधिबाट मात्र स्पष्ट हुनेछ ।
महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने एमालेले भण्डारीलाई सामान्य सदस्य बनाएर मात्र छाडेको छैन । वरिष्ठ नेताको हैसियत दिएर पार्टीको नेतृत्व संरचनामै स्थान दिएको छ । यसले उहाँको भूमिकालाई औपचारिक सदस्यताभन्दा धेरै माथि राखेको देखिन्छ ।
हिजो अस्वीकार, आज स्वीकार
राजनीतिक दलमा निर्णयहरू परिस्थितिबाट प्रभावित हुन्छन् । एमालेमा भण्डारीको प्रसङ्ग पनि त्यसकै एउटा उदाहरण बनेको छ । हिजो पूर्वराष्ट्रपति सक्रिय राजनीतिमा फर्कन नहुने र पार्टी सदस्यता दिन नमिल्ने तर्क गरिएको थियो । आज त्यही व्यक्तिलाई वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारी दिइएको छ ।
यसलाई एमालेले आफ्नो अडान परिवर्तन गरेको घटनाका रूपमा मात्र हेर्ने कि बदलिएको राजनीतिक परिस्थितिअनुसार रणनीतिक पुनर्मूल्यांकनका रूपमा बुझ्ने भन्ने बहस खुला छ ।
तर एउटा तथ्य स्पष्ट छ—विद्या भण्डारी अब एमालेको बाहिरबाट हेरिने पूर्वराष्ट्रपति मात्र रहनुभएन; उहाँ फेरि एमालेको औपचारिक राजनीतिक संरचनाभित्र प्रवेश गर्नुभएको छ ।
एमालेका लागि यो निर्णय संगठन पुनर्जीवनको आधार बन्छ वा पार्टीभित्र नयाँ शक्ति–समीकरणको सुरुआत, त्यो आगामी दिनले देखाउनेछ ।
तर केही समयअघिसम्म पार्टी सदस्यतासमेत विवादमा रहेकी भण्डारीलाई वरिष्ठ नेताको जिम्मेवारीसम्म पुर्याउने निर्णयले भने एमालेको बदलिँदो राजनीतिक गणितलाई सतहमा ल्याइदिएको छ ।
‘कमब्याक’को अर्थ पार्टीभित्र मात्रै सीमित छ ?
भण्डारीको पुनरागमन एमालेको आन्तरिक राजनीतिमा मात्र सीमित रहने हो वा यसले राष्ट्रिय राजनीतिमै नयाँ प्रभाव पार्ने हो भन्ने अर्को प्रश्न हो । पूर्वराष्ट्रपति भइसकेकी व्यक्तिका रूपमा उहाँको सार्वजनिक पहिचान एमालेको पार्टी राजनीतिभन्दा फराकिलो छ ।
त्यसैले उहाँ सक्रिय राजनीतिमा फर्किंदा त्यसको प्रभाव एमालेको संगठनात्मक संरचनामा मात्र नभई पार्टीको आगामी राजनीतिक रणनीति, नेतृत्वको प्रस्तुति र जनतासँगको सम्बन्धमा समेत पर्न सक्छ ।
विशेष गरी एमालेले परम्परागत जनाधारलाई जोगाउँदै नयाँ पुस्तालाई पुनः आकर्षित गर्ने चुनौती सामना गरिरहेको अवस्थामा भण्डारीको भूमिकालाई कसरी प्रयोग गर्छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।
उहाँलाई पार्टीभित्रको एकताको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ वा विशिष्ट राजनीतिक जिम्मेवारी दिइन्छ भन्ने कुरा आगामी दिनमा देखिनेछ ।
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्