जापान लामो समयदेखि आत्महत्या दर उच्च रहेका विकसित मुलुकमध्ये पर्छ। आर्थिक सहयोग तथा विकास संगठन (ओईसीडी)को पछिल्लो तथ्यांकअनुसार जापानमा प्रति एक लाख जनसंख्यामा १६ जनाको आत्महत्याबाट मृत्यु हुने गरेको छ, जुन औसत ११ भन्दा उल्लेख्य रूपमा बढी हो।
एआई सिर्जित सांकेतिक तस्वीर
जापानका लागि अझ गम्भीर चिन्ताको विषय समग्र आत्महत्या दर मात्र नभई बालबालिका तथा किशोरकिशोरीमा आत्महत्याको बढ्दो समस्या बनेको छ।
जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयका अनुसार सन् २०२५ मा प्राथमिक, निम्न माध्यमिक र उच्च माध्यमिक तहका ५३८ विद्यार्थीले आत्महत्या गरेका थिए।
यो जापानमा विद्यार्थी आत्महत्याको तथ्यांक राख्न थालिएयताकै उच्च संख्या हो। मन्त्रालयले बालबालिका तथा युवामा आत्महत्याको समस्या पछिल्ला वर्षहरूमा बढ्दो क्रममा रहेको जनाएको छ।
यही पृष्ठभूमिमा जापानमा सेप्टेम्बरलाई विद्यार्थीको मानसिक स्वास्थ्यका दृष्टिले संवेदनशील समय मानिन्छ। लामो गर्मी बिदापछि विद्यालय पुनः खुल्ने समयसँगै पढाइको दबाब, विद्यालय फर्किनुपर्ने चिन्ता, साथीभाइ तथा शिक्षकसँगको सम्बन्ध, बुलिङ, पारिवारिक तनाव र सामाजिक एक्लोपनले केही विद्यार्थीलाई गम्भीर मानसिक संकटमा पुर्याउन सक्छ।
जापानी सरकारले पनि लामो बिदा सकिएपछि बालबालिका तथा युवामा आत्महत्याको जोखिम बढ्ने प्रवृत्तिलाई ध्यानमा राखेर विद्यालय पुनः सञ्चालन हुने समय आसपास विशेष रोकथाम अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ। हरेक वर्ष सेप्टेम्बर १० देखि १६ सम्म जापानमा ‘आत्महत्या रोकथाम सप्ताह’ समेत सञ्चालन गरिन्छ।
१६ वर्षमै आत्महत्या प्रयास
ओइता प्रिफेक्चरकी एरी मामेत्सुकाको जीवनकथा जापानमा विद्यार्थी आत्महत्याको जटिल पाटो बुझाउने एउटा उदाहरण हो।
मामेत्सुका १६ वर्षकी हुँदा आफ्नै घरमा आत्महत्या प्रयास गर्नुभएको थियो। उहाँको बाल्यकाल गरिबी, सामाजिक एक्लोपन र पारिवारिक भावनात्मक दुर्व्यवहारबीच बितेको थियो।
उहाँकी आमा जापानमा बसोबास गर्ने कोरियाली मूलकी हुनुहुन्थ्यो भने सौतेनी बुबा जापानी हुनुहुन्थ्यो। घरभित्रको तनाव र द्वन्द्वबाट बच्न मामेत्सुकाले सुरुमा पुस्तक पढ्ने सहारा लिनुभएको थियो।
आफूलाई अभिभावकको नियमित निगरानीबिना हुर्किएको ‘लाच्की किड’ का रूपमा वर्णन गर्ने उहाँले पुस्तकमार्फत घरको तनावबाट केही समय टाढा रहने प्रयास गर्नुभएको थियो।
तर माध्यमिक तहमा पुग्दै गर्दा पुस्तक पढेर आफूलाई सम्हाल्ने त्यो उपाय पर्याप्त रहेन। मानसिक तनाव बढ्दै गएपछि उहाँले आफूलाई नै चोट पुर्याउने व्यवहार सुरु गर्नुभयो।
पछि गम्भीर डिप्रेसनले उहाँलाई थप गाँज्दै गयो। पारिवारिक तनाव, एक्लोपन र मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याले उहाँको अवस्था झन् कठिन बन्दै गयो।
एक बिहान विद्यालय जानका लागि उठ्ने विषयमा आमासँग विवाद भएपछि परिस्थिति गम्भीर मोडमा पुग्यो। त्यसपछि मामेत्सुकाले घरको तेस्रो तलाको बाल्कोनीबाट हामफाल्नुभयो।
उक्त घटनामा उहाँको घाँटीको हड्डी भाँचियो र छातीमुनिको शरीर पक्षाघातग्रस्त भयो। आत्महत्या प्रयासबाट बाँच्नुभए पनि त्यसको शारीरिक तथा मानसिक असरले उहाँको जीवनमा स्थायी परिवर्तन ल्यायो।
विद्यार्थी आत्महत्या किन बढिरहेको छ ?
जापानमा विद्यार्थी आत्महत्यालाई कुनै एउटै कारणसँग जोडेर हेर्न सकिँदैन। विद्यालयसँग सम्बन्धित समस्या, शैक्षिक कठिनाइ, भविष्यप्रतिको चिन्ता, पारिवारिक सम्बन्ध, बुलिङ, सामाजिक अलगाव र मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याहरू एकअर्कासँग जोडिन सक्छन्।
जापानको स्वास्थ्य मन्त्रालयले पनि बालबालिका तथा युवामा आत्महत्याको समस्या गम्भीर रहेको उल्लेख गर्दै उनीहरूका लागि परामर्श तथा सहयोगका माध्यम विस्तार गर्न जोड दिँदै आएको छ। पछिल्लो तथ्यांकमा समग्र आत्महत्याको संख्या घटिरहेका बेला पनि विद्यार्थी आत्महत्याको संख्या उच्च रहनु विशेष चिन्ताको विषय बनेको छ।
विशेष गरी लामो गर्मी बिदापछि विद्यालय फर्किने समय मानसिक रूपमा कमजोर अवस्थामा रहेका विद्यार्थीका लागि थप कठिन हुन सक्छ। विद्यालय जानुपर्ने दबाब, पढाइको बोझ, साथीभाइसँगको सम्बन्ध, बुलिङको डर र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले उनीहरूको तनाव बढाउन सक्छ।
आत्महत्या प्रयासको कुरा १० वर्षसम्म गुपचुप
मामेत्सुकाले आफ्नो आत्महत्या प्रयासको कुरा लामो समयसम्म अरूबाट लुकाएर राख्नुभएको थियो। पछि उहाँले आफ्नो अनुभव सार्वजनिक गर्न थाल्नुभयो र आत्महत्या रोकथामसम्बन्धी कार्यक्रममा सहभागी हुँदै आउनुभएको छ।
उहाँको अनुभवले विद्यार्थी आत्महत्याको जोखिम बाहिरबाट देखिने समस्याभन्दा निकै गहिरो हुन सक्ने देखाउँछ। सामान्य देखिने पारिवारिक विवाद, विद्यालय जान अनिच्छा वा व्यवहारमा आएको परिवर्तनभित्र गम्भीर मानसिक संकट लुकेको हुन सक्छ।
त्यसैले विद्यार्थीको व्यवहारमा अचानक परिवर्तन आउनु, विद्यालयबाट अनुपस्थित हुन थाल्नु, साथीभाइबाट टाढिनु, पढाइप्रतिको रुचि घट्नु वा आफूलाई चोट पुर्याउने व्यवहार देखिनुलाई बेवास्ता नगर्नुपर्नेमा जापानमा जोड दिइँदै आएको छ।
सेप्टेम्बरको जोखिम र जापानको चुनौती
जापानमा सेप्टेम्बरलाई मात्र विद्यार्थी आत्महत्याको कारणका रूपमा हेर्न मिल्दैन। तर लामो बिदापछि विद्यालय पुनः सञ्चालन हुने समयसँग विद्यार्थी आत्महत्याको जोखिम बढ्ने प्रवृत्ति जोडिएको सरकारी अध्ययन र रोकथाम कार्यक्रमहरूले देखाएका छन्।
त्यसैले जापान सरकारले गर्मी बिदा सकिनुअघि नै बालबालिका तथा युवालाई लक्षित आत्महत्या रोकथाम अभियान तीव्र पार्ने गरेको छ। समग्र आत्महत्या दर उच्च रहेको जापानका लागि विद्यार्थी आत्महत्याको बढ्दो संख्या थप गम्भीर सामाजिक चुनौती बनेको छ।
पछिल्ला वर्षमा देशको समग्र आत्महत्या संख्या घट्दै गए पनि बालबालिका तथा किशोरकिशोरीको संख्या उच्च रहनुले आत्महत्या रोकथामका कार्यक्रमलाई युवा पुस्ताको मानसिक स्वास्थ्यमा अझ केन्द्रित गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।
मामेत्सुकाको कथा यही संकटको मानवीय पक्ष हो, विद्यार्थी गम्भीर अवस्थामा पुगिसकेपछि मात्र होइन, उसको समस्या प्रारम्भिक चरणमै पहिचान गरेर परिवार, विद्यालय र मानसिक स्वास्थ्य सेवाबाट सहयोग उपलब्ध गराउनु कति महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने प्रश्न।
समाचार र तस्वीर स्रोत- द जापान टाइम्स
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्