अर्थबिशेष

सुनको मूल्यमा गिरावट : विश्व अर्थतन्त्रको अनिश्चितता र लगानीकर्ताको मनोविज्ञान

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको उतारचढाव, अमेरिकी आर्थिक तथा राजनीतिक घटनाक्रम र विश्वव्यापी लगानीको प्रवृत्तिमा आएको परिवर्तनसँगै पछिल्ला दिनमा नेपालमा सुनको मूल्य निरन्तर घटिरहेको छ।

कुनै समय आर्थिक अनिश्चितता, युद्ध र मुद्रास्फीतिबाट जोगिने सुरक्षित सम्पत्तिका रूपमा हेरिएको सुनको मूल्य घट्न थालेपछि यसको लगानी सुरक्षामाथि पनि बहस सुरु भएको छ।

सोमबार (कार्तिक ३०) नेपाली बजारमा छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला एक हजार १०० रुपैयाँले घटेर दुई लाख ६९ हजार १०० रुपैयाँ कायम भएको छ। आइतबार सुन प्रतितोला दुई लाख ७० हजार २०० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो।

यसअघि गत साताको अन्तिम कारोबार दिन शुक्रबार सुनको मूल्य प्रतितोला साढे १२ हजार रुपैयाँले घटेको थियो। छोटो अवधिमै मूल्यमा आएको ठूलो गिरावटले सुन बजारमा लगानीकर्ताको मनोविज्ञान र अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक परिस्थितिबीचको सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ।

सुनको मूल्य र विश्व अर्थतन्त्रको सम्बन्ध

सुनलाई परम्परागत रूपमा सुरक्षित लगानीको माध्यम मानिन्छ। विशेष गरी युद्ध, राजनीतिक अस्थिरता, मुद्रास्फीति, आर्थिक मन्दी र मुद्राको अवमूल्यन हुने जोखिम बढ्दा लगानीकर्ताहरू सुनतर्फ आकर्षित हुने गर्छन्। तर सुनको मूल्य सधैँ बढिरहन्छ भन्ने हुँदैन।

विश्व अर्थतन्त्रमा जोखिमको आकलन, ब्याजदर, अमेरिकी डलरको अवस्था र ठूला केन्द्रीय बैंकहरूको नीतिले यसको मूल्यलाई प्रभावित पार्छन्।

पछिल्लो समय अमेरिकी शेयर बजारमा देखिएको सुधार र लगानीकर्ताको जोखिम लिन सक्ने मनोवृत्तिमा आएको परिवर्तनले सुनको मागमा दबाब सिर्जना गरेको नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष दियेशरत्न शाक्यको भनाइ छ।

अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा सत्तारूढ रिपब्लिकन पार्टीले अपेक्षित नतिजा ल्याउन नसकेको र डेमोक्र्याटहरूले राम्रो प्रदर्शन गरेको घटनाक्रमपछि शेयर बजार उकालो लागेको उहाँको विश्लेषण छ।

शाक्यका अनुसार शेयर बजारमा लगानीकर्ताको आकर्षण बढ्दा सुरक्षित लगानीका रूपमा सुनमा हुने माग घट्न सक्छ। यसले सुनको मूल्यमा गिरावट ल्याउन भूमिका खेल्छ।

यसबाट एउटा महत्त्वपूर्ण आर्थिक पक्ष पनि देखिन्छ, लगानीकर्ताले जोखिमबाट जोगिन खोज्दा सुन रोज्छन् भने आर्थिक वातावरण तुलनात्मक रूपमा अनुकूल देखिँदा शेयर तथा अन्य प्रतिफल दिने सम्पत्तितर्फ आकर्षित हुन सक्छन्।

यद्यपि, शेयर बजार बढ्नु नै सुनको मूल्य घट्नुको एकमात्र कारण होइन। अमेरिकी डलरको मजबुती, ब्याजदरको अपेक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको माग तथा आपूर्तिले पनि मूल्य निर्धारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

युद्ध र अनिश्चितताबीच किन घट्दै छ सुन?

अहिले पनि विश्व अर्थतन्त्र पूर्ण रूपमा जोखिममुक्त अवस्थामा छैन। इरानसँग सम्बन्धित युद्धको अवस्था स्पष्ट रूपमा अन्त्य भएको छैन भने रुस–युक्रेन युद्ध पनि जारी छ। अमेरिकी प्रयासका बाबजुद यी द्वन्द्व समाधान हुन सकेका छैनन्।

सामान्यतः यस्ता युद्ध र भूराजनीतिक तनावले सुनको माग बढाउने गर्छन्। तर युद्ध जारी रहँदैमा सुनको मूल्य अनिवार्य रूपमा बढ्छ भन्ने हुँदैन।

लगानीकर्ताले युद्धको सम्भावित प्रभावलाई कति मूल्यमा समेटिसकेका छन् र त्यसपछि विश्व बजारमा कस्तो आर्थिक प्रतिक्रिया देखिन्छ भन्ने कुराले पनि मूल्य निर्धारण गर्छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्वकार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापा सुनको मूल्य विश्व अर्थतन्त्रको समग्र अवस्था, विदेशी मुद्राको विनिमय दर, ब्याजदर, मुद्रास्फीति र प्रमुख केन्द्रीय बैंकहरूको सुन सञ्चितिसम्बन्धी नीतिमा निर्भर रहने बताउनुहुन्छ।

उहाँका अनुसार अमेरिका, चीनलगायत ठूला अर्थतन्त्र भएका देशका केन्द्रीय बैंकहरूले सुन सञ्चितिप्रति लिने दृष्टिकोणले पनि आगामी दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मूल्य प्रभावित पार्न सक्छ।

यस अर्थमा सुनको मूल्यलाई केवल युद्ध वा राजनीतिक घटनाक्रमसँग जोडेर हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। विश्व अर्थतन्त्रमा तरलताको अवस्था, डलरको माग र लगानीकर्ताले भविष्यमा प्राप्त गर्न सक्ने प्रतिफलको तुलनाले पनि सुनको बजार निर्धारण गर्छ।

आगामी दिनमा सुनको मूल्य कता जाला ?

महासङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शाक्यका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तत्काल सुनको मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढ्ने सम्भावना कमजोर देखिएको छ। उहाँले आगामी तीनदेखि चार महिनासम्म सुनको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि नहुन सक्ने बजार चर्चा रहेको बताउनुभएको छ।

तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले आगामी दिनमा अवलम्बन गर्ने आर्थिक तथा व्यापार नीतिले सुनको मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्ने उहाँको भनाइ छ।

अमेरिकाको ब्याजदरसम्बन्धी नीति, डलरको अवस्था र विश्व बजारमा लगानीकर्ताको विश्वासले सुनको आगामी दिशा निर्धारण गर्नेछ। ब्याजदर बढ्दा वा उच्च ब्याजदर लामो समय कायम रहने अपेक्षा हुँदा ब्याज नदिने सुनभन्दा ब्याज दिने वित्तीय साधन आकर्षक हुन सक्छन्। त्यसले सुनको मागमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

अर्कोतर्फ, मुद्रास्फीति नियन्त्रणबाहिर जाने, डलर कमजोर हुने वा भूराजनीतिक तनाव थप बढ्ने अवस्था आएमा सुनको माग पुनः बढ्न सक्छ।

त्यसैले अहिलेको मूल्य गिरावटलाई सुनको दीर्घकालीन आकर्षण समाप्त भएको सङ्केतका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुँदैन। बरु विश्व अर्थतन्त्रका विभिन्न सूचकले सुनको मूल्यमा पार्ने प्रभावलाई मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

साना लगानीकर्ताका लागि सुन कि बैंक निक्षेप?

सुनको मूल्य घटिरहेका बेला सर्वसाधारणमा अहिले सुन किन्ने कि केही समय पर्खने भन्ने अन्योल देखिएको छ। तर लगानीको निर्णय गर्दा मूल्य घटेको अवस्थालाई मात्र आधार बनाउन नहुने जानकारहरूको सुझाव छ।

महासङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शाक्यका अनुसार सुनमा लगानी गर्न चाहने साना लगानीकर्ताले एकैपटक ठूलो रकम खर्च गर्नुभन्दा चरणबद्ध रूपमा लगानी गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

उदाहरणका लागि, एक लाख रुपैयाँ सुनमा लगानी गर्ने योजना छ भने एकैपटक सबै रकम खर्च गर्नुको सट्टा २५–२५ हजार रुपैयाँका दरले चार चरणमा सुन किन्न सकिन्छ। यसो गर्दा बजार मूल्यमा आउने उतारचढावको जोखिम केही हदसम्म व्यवस्थापन गर्न सकिने उहाँको तर्क छ।

उहाँले सुनलाई अल्पकालीन नाफा कमाउने माध्यमभन्दा दीर्घकालीन सम्पत्ति संरक्षणको साधनका रूपमा हेर्नुपर्ने बताउनुभएको छ।

तर नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्वकार्यकारी निर्देशक थापा भने सामान्य निक्षेपकर्ता र सीमित बचत भएका घरपरिवारका लागि अहिले सुनमा लगानी गर्नु उपयुक्त समय नभएको बताउनुहुन्छ।

उहाँका अनुसार सुनको मूल्य घट्दा लगानीकर्ताले ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपर्ने जोखिम हुन्छ। त्यसको तुलनामा बैंक निक्षेपमा प्रतिफल कम भए पनि मूलधनको सुरक्षाको दृष्टिले त्यो सामान्य बचतकर्ताका लागि बढी उपयुक्त हुन सक्छ।

विशेषगरी लगानी विविधीकरण गर्ने क्षमता नभएका र आकस्मिक आवश्यकताका लागि बचत रकम सुरक्षित राख्नुपर्ने परिवारले बजारको उतारचढावलाई ध्यान दिनुपर्ने उहाँको सुझाव छ।

ठूला लगानीकर्ताले विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गरेर जोखिम बाँड्न सक्छन्, तर सामान्य बचतकर्ताका लागि एउटा सम्पत्तिको मूल्यमा आएको गिरावटले ठूलो आर्थिक असर पार्न सक्छ।

मूल्य घट्दा तिहारमा सुनको कारोबार बढ्यो

सुनको मूल्य घटे पनि नेपाली बजारमा यसपालिको तिहारमा सुनको कारोबार भने बढेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्। महासङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष शाक्यका अनुसार तिहारमा सुन बिक्री हुने परिमाण व्यवसायीहरूले गरेको अनुमानभन्दा झन्डै दोब्बर पुगेको छ।

व्यवसायीहरूले करिब २० किलो सुन बिक्री हुने अनुमान गरे पनि यसपालि ३५ किलोभन्दा बढी बिक्री भएको उहाँले जानकारी दिनुभयो। यद्यपि यो औपचारिक तथ्याङ्क नभएको उहाँले स्पष्ट पार्नुभएको छ।

गत वर्ष तिहारको समयमा सुनको मूल्य प्रतितोला तीन लाख रुपैयाँभन्दा माथि रहेकोमा यसपालि करिब दुई लाख ७२ हजार रुपैयाँमा कारोबार भएकाले उपभोक्ताको क्रयशक्ति र खरिद गर्ने क्षमतामा तुलनात्मक सुधार आएको उहाँको विश्लेषण छ।

नेपालमा सुनको भन्सार दर बढेपछि कारोबार घट्न थालेको दाबी गर्दै उहाँले मूल्यमा आएको गिरावटले उपभोक्तालाई पुनः सुन खरिद गर्न प्रोत्साहित गरेको बताउनुभएको छ।

यसले सुनको बजारमा मूल्य र मागबीचको सम्बन्ध पनि देखाउँछ। मूल्य घट्दा लगानीका लागि मात्र नभई विवाह, चाडपर्व तथा सांस्कृतिक प्रयोजनका लागि सुन खरिद गर्ने उपभोक्ताको सङ्ख्या पनि बढ्न सक्छ।

सुनको मूल्यभन्दा महत्त्वपूर्ण लगानी रणनीति

नेपालमा सुनलाई आर्थिक सम्पत्तिका साथै सामाजिक प्रतिष्ठा, पारिवारिक सुरक्षा र सांस्कृतिक परम्परासँग जोडेर हेरिन्छ। त्यसैले यसको मूल्यमा आउने उतारचढावले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मात्र नभई नेपाली उपभोक्ताको खर्च र बचत व्यवहारमा समेत प्रभाव पार्छ।

तर सुनको मूल्य घटेको समयमा सस्तो भयो भनेर खरिद गर्नु र मूल्य बढ्ने अपेक्षामा लगानी गर्नु फरक विषय हुन्। सुनबाट प्रतिफल प्राप्त गर्न मूल्य बढ्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले खरिद मूल्य, बिक्री गर्दा लाग्ने कट्टी, गहना बनाउँदा लाग्ने ज्याला तथा अन्य खर्चलाई समेत हिसाब गर्नुपर्छ।

सुनमा लगानी गर्दा आफ्नो कुल बचतको ठूलो हिस्सा एउटै सम्पत्तिमा केन्द्रित गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। बैंक निक्षेप, सरकारी ऋणपत्र, शेयर तथा अन्य वित्तीय साधनसँगको सन्तुलनले लगानीलाई तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित बनाउन मद्दत गर्छ।

अहिलेको परिस्थितिले सुनको मूल्य निर्धारणमा विश्व अर्थतन्त्र, अमेरिकी मौद्रिक नीति, डलरको अवस्था र भूराजनीतिक तनावको भूमिका कति महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने देखाएको छ।

त्यसैले मूल्य घट्दैमा तत्काल खरिद गर्ने वा मूल्य बढ्ने डरले हतारमा बिक्री गर्नेभन्दा आर्थिक अवस्था, लगानीको उद्देश्य र जोखिम वहन गर्ने क्षमताका आधारमा निर्णय गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

प्रतिक्रिया राख्‍नुहोस्

सम्बन्धित खबर

Back to top button

Adblock Detected

Please turn off the Ad Blocker go get the website work properly.