नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना

नेपालमा सौर्य ऊर्जा उत्पादन विस्तार हुँदै गएसँगै विद्युत् प्रणालीलाई थप स्थिर, भरपर्दो र प्रभावकारी बनाउने आवश्यकता बढिरहेका बेला हुवावेले सौर्य ऊर्जा व्यवस्थापन र विद्युत् भण्डारणसम्बन्धी दुई अत्याधुनिक प्रविधि सार्वजनिक गरेको छ।

कम्पनीले आज काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा ‘फ्युजनसोलार ९.० स्मार्ट सौर्य ऊर्जा (पीभी)’ र ‘लुटेरा ग्रिड–फर्मिङ विद्युत् ऊर्जा भण्डारण प्रणाली (ईएसएस)’ सार्वजनिक गरेको हो।

कम्पनीका अनुसार फ्युजनसोलार ९.० ठूलो क्षमताका सौर्य आयोजनाका लागि विकसित गरिएको कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) र डिजिटल प्रविधिमा आधारित स्मार्ट प्रणाली हो।

यसले सौर्य ऊर्जा उत्पादनको दक्षता बढाउनुका साथै उपकरणको वास्तविक समय (रियल–टाइम) निगरानी, स्वचालित विश्लेषण, त्रुटिको पूर्वानुमान तथा सञ्चालन खर्च घटाउन सहयोग पुर्‍याउँछ। यसबाट विद्युत् उत्पादन अझ प्रभावकारी र भरपर्दो बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यसैगरी लुटेरा ग्रिड–फर्मिङ विद्युत् ऊर्जा भण्डारण प्रणाली (ईएसएस) ले उत्पादन भएको विद्युत् आवश्यकताअनुसार ब्याट्रीमा सञ्चित गरी माग बढी हुने समयमा पुनः आपूर्ति गर्न सक्ने व्यवस्था गर्छ। यसले विद्युत् प्रणालीमा भोल्टेज र फ्रिक्वेन्सी सन्तुलित राख्दै ग्रिडको स्थायित्व कायम गर्न सहयोग पुर्‍याउने कम्पनीको दाबी छ।

मौसमअनुसार सौर्य तथा पवन ऊर्जाको उत्पादन घटबढ हुने भएकाले यस्तो ऊर्जा भण्डारण प्रविधि नवीकरणीय ऊर्जा प्रणालीका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ।

नेपालमा जलविद्युत्सँगै सौर्य ऊर्जा प्रवर्द्धन गर्ने सरकारी तथा निजी क्षेत्रका प्रयास बढिरहेका छन्। तर सौर्य ऊर्जा दिनको समयमा मात्रै बढी उत्पादन हुने र विद्युत्को उच्च माग साँझपख हुने भएकाले ऊर्जा भण्डारण प्रणालीलाई भविष्यको ऊर्जा व्यवस्थापनको प्रमुख आधारका रूपमा हेरिएको छ।

कार्यक्रममा नेपाल उद्योग परिसङ्घ (सीएनआई) का अध्यक्ष वीरेन्द्रराज पाण्डे, हुवावे डिजिटल पावर साउथ एसियाका निर्देशक यु जियानलोङ, हुवावे नेपालका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत चेस्टर चेन, हुवावे नेपाल डिजिटल पावरका निर्देशक रोहितचन्द्र शाह तथा ऊर्जा विकासकर्ता र नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रका सरोकारवालाको सहभागिता रहेको थियो।

विश्वमा अपनाइएको अभ्यास

विश्वका विकसित मुलुकहरू—विशेष गरी चीन, जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका, अस्ट्रेलिया र युरोपेली मुलुकहरूले सौर्य ऊर्जा उत्पादनसँगै स्मार्ट ग्रिड र ब्याट्री ऊर्जा भण्डारण प्रणालीलाई तीव्र रूपमा विस्तार गरिरहेका छन्।

यी देशहरूले कृत्रिम बौद्धिकता, क्लाउड कम्प्युटिङ, डिजिटल निगरानी प्रणाली र ऊर्जा भण्डारणलाई एकीकृत गरी विद्युत् आपूर्ति निरन्तर, सुरक्षित र लागत–प्रभावकारी बनाइरहेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी लगायतका संस्थाहरूले पनि नवीकरणीय ऊर्जाको उच्च प्रयोगका लागि ऊर्जा भण्डारण प्रविधिलाई अनिवार्य पूर्वाधारका रूपमा औँल्याएका छन्।

नेपालले लिन सक्ने लाभ

नेपालमा वर्षायाममा जलविद्युत् उत्पादन उच्च हुने र हिउँदमा घट्ने समस्या छ। त्यसैगरी सौर्य ऊर्जा दिनको समयमा मात्रै उत्पादन हुने भएकाले आधुनिक ऊर्जा भण्डारण प्रणालीले यी दुवै स्रोतलाई सन्तुलित रूपमा उपयोग गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

यसबाट विद्युत् आपूर्तिको विश्वसनीयता बढ्ने, लोड व्यवस्थापन सहज हुने, औद्योगिक क्षेत्रमा अवरोध कम हुने तथा विद्युत् खेर जाने अवस्था न्यून हुन सक्छ।

साथै, दुर्गम क्षेत्रमा मिनी–ग्रिड सञ्चालन, विद्युतीय सवारीसाधनको चार्जिङ पूर्वाधार विस्तार तथा भविष्यमा हरित ऊर्जा निर्यातको आधार तयार गर्न पनि यस्ता प्रविधि उपयोगी हुन सक्छन्।

नेपालले जलविद्युत्मा आधारित ऊर्जा प्रणालीलाई सौर्य ऊर्जा र आधुनिक विद्युत् भण्डारण प्रविधिसँग जोड्न सके ऊर्जा क्षेत्रमा गुणात्मक परिवर्तन सम्भव छ।

विश्वले अपनाइरहेको स्मार्ट ऊर्जा व्यवस्थापन र ग्रिड–फर्मिङ प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोगले विद्युत् प्रणालीलाई थप स्थिर, भरपर्दो र लचिलो बनाउने मात्र होइन, ऊर्जा सुरक्षालाई बलियो बनाउँदै हरित अर्थतन्त्रतर्फ नेपाललाई अग्रसर गराउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।