जापान भ्रमण गर्ने धेरै पर्यटकजस्तै मलाई पनि ‘ओनिगिरी’ निकै मन पर्यो। पातलो गरी भुटिएको समुद्री साग ‘नोरी’ले बेरेको बाक्लो त्रिकोण आकारको भातको परिकार हो- ओनिगिरी। जापानमा यो जताततै पाइन्छ र सस्तो पनि हुन्छ।
सुशीभन्दा कम तामझामपूर्ण भए पनि हेर्न र खान दुवै हिसाबले स्वादिलो हुने भएकाले अचानक भोक लाग्दा यो उत्तम विकल्प हो। त्यसैले लन्डनका मार्क्स एन्ड स्पेन्सर समूह र वेटरोजका शाखामा पनि ओनिगिरी पाइन्छ भन्ने पढेपछि मैले आफैं गएर चाख्ने निर्णय गरेँ।
परम्परागत रूपमा ओनिगिरी घरमै बनाएर हातैले तयार गरिन्छ। खानुभन्दा ठीकअघि मात्र भातलाई नोरीले बेर्ने गरिन्छ, नत्र स्वादिलो र कुरकुरे हरियो समुद्री साग ओसिलो भएर नरम हुन्छ।
सन् १९७० को दशकमा जापानमा ‘सेभेन–इलेभेन’को शृंखला विस्तार गर्ने उद्यमी तोसिफुमी सुजुकीको नेतृत्वमा पसलमा बिक्री हुने ओनिगिरीको प्याकेजिङमा नयाँ प्रविधि विकास भयो।
भात र नोरीलाई अलग राख्न प्लास्टिकको तह प्रयोग गरियो। प्याकेटमा राखिएका तीनवटा नम्बरयुक्त ट्याब तानेपछि दुवै एकसाथ जोडिन्छन्। यो यति सजिलो र चतुर प्रविधि हो कि त्यसको इन्जिनियरिङ फेरि अनुभव गर्नकै लागि अर्को ओनिगिरी किन्न मन लाग्छ। जापानका सुविधा पसलहरूले हरेक वर्ष करिब ६ अर्ब ओनिगिरी बिक्री गर्छन्।
अब बेलायतमा बनेका ओनिगिरी कस्ता छन् त ?
सन् २०२५ को वसन्तदेखि ‘कान्दो’ ब्रान्डअन्तर्गत ओनिगिरी बिक्री गर्न थालेको मार्क्स एन्ड स्पेन्सरमा यो परिकार प्लास्टिकको बाकसमा राखिएको छ, जसलाई हेर्दा औजार राख्ने बाकसजस्तो देखिन्छ। बेलायती उपभोक्तामा समुद्री सागप्रति केही हिचकिचाहट हुन सक्ने भएकाले होला, यहाँ नोरीलाई एउटा पातलो पट्टीमा सीमित गरिएको छ।
‘ओनिगिरी’ शब्दलाई अंग्रेजी भाषामा आधिकारिक रूपमा प्रयोग हुन थालेको पनि सन् २०२४ मा अक्सफोर्ड इङ्लिस डिक्सनरीमा समावेश भएपछि मात्र हो।
यसलाई अझ बेलायती स्वादअनुकूल बनाउन खोजिएजस्तो देखिन्छ- मार्क्स एन्ड स्पेन्सरको ओनिगिरीको किनारामा तिल र अर्को प्रकारको समुद्री सागका टुक्रा छरिएका छन्, जसले यसलाई त्रिकोण आकारको स्यान्डविचजस्तो देखाउँछ।
मैले वेटरोजबाट किनेका ओनिगिरी भने झन्डै ४० वर्ष पुरानो बेलायतमा आधारित कम्पनी ‘ताइको फुड्स’ले उत्पादन गरेको थियो। यसको प्याकेजिङ पनि सेभेन–इलेभेनको शैलीमै थियो।
तर समस्या के थियो भने मार्क्स एन्ड स्पेन्सरको संस्करणमा जस्तै यसको भात पनि अत्यधिक अमिलो थियो। जापानमा पसलमा बिक्री हुने ओनिगिरीमा पनि लामो समयसम्म सुरक्षित राख्न केही मात्रामा सिरका प्रयोग गरिन्छ। तर भातको स्वादमा नुनिलोपन हाबी हुनुपर्ने हो।
मार्क्स एन्ड स्पेन्सर र वेटरोज दुवैका ओनिगिरीमा भात अत्यधिक कस्सिएर भरिएको थियो, जसका कारण त्यो रसिलो र सजिलै छुट्टिनेभन्दा पनि स्टार्चयुक्त र गिलो–गिलो बनेको थियो।
यी कमजोरी हुँदाहुँदै पनि बेलायतमा ओनिगिरी लोकप्रिय बनाउन गरिएको यो प्रयास मलाई उत्साहजनक लाग्छ। बेलायतमा व्यावसायिक रूपमा धान उत्पादन गर्ने उद्योग छैन र विश्वका विभिन्न परिकारप्रति बढ्दो रुचि पूरा गर्न उसले धान आयात गर्नुपर्छ।
जापानी खानाका पारखीलाई लक्षित गर्ने रेस्टुरेन्टहरूले निगाता प्रान्तमा उत्पादन हुने ‘कोसिहिकारी’ जस्ता उच्च गुणस्तरका धान प्रयोग गरेको प्रचार गर्न रुचाउँछन्।
चाखलाग्दो कुरा के छ भने बेलायतको बजारलाई युरोपसँग अझ नजिकबाट जोड्ने सम्भावना पनि छ। सुशी र ओनिगिरी दुवैका लागि आवश्यक धानको प्रजाति ‘ओरिजा साटिभा जापोनिका’ युरोपमा खेती गरिने प्रमुख धानमध्ये एक हो।
यही धान रिसोटोको आधार हो भने स्पेनको पायेलामा पनि यसको प्रयोग हुन्छ। स्पेन पनि युरोपको प्रमुख धान उत्पादक मुलुक हो। इटालीका प्रसिद्ध ‘कार्नारोली’ र ‘आर्बोरियो’ धानका आजका प्रजाति पनि जापोनिका परिवारकै हुन्, जसलाई १९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर पूर्वी एसियाबाट लगिएका बीउबाट विकास गरिएको थियो।
यसको अर्थ बेलायतका जापानप्रेमीहरूले अब आर्बोरियो वा कार्नारोली धान प्रयोग गर्न थाल्नुपर्छ भन्ने होइन। ती धानलाई क्रीमजस्तो नरम र ‘अल डेन्टे’ शैलीमा पकाउन मिल्ने गरी विकास गरिएको छ, जुन सुशी र ओनिगिरीका लागि उपयुक्त हुँदैन।
तर इटाली जापोनिका परिवारका अन्य धानको पनि प्रमुख स्रोत हो र यसरी युरोपेली सुशी बजारका लागि आवश्यक धान आपूर्तिको सम्भावना त्यहाँ देखिन्छ।
माग बढ्दै जाँदा युरोपबाट आउने धानको आपूर्ति उपभोक्ताको रोजाइअनुसार बदलिन सक्छ। सम्भवतः जापान ग्रेन इन्स्पेक्सन एसोसिएसनले गर्ने वार्षिक धान मूल्याङ्कनजस्तै प्रणाली विकास हुन सक्छ, जहाँ विभिन्न क्षेत्रका धानको पहिचान नखुलाई स्वाद परीक्षण गरिन्छ।
कुनै दिन इटालीमा उत्पादित जापोनिका धानको कुनै प्रजातिले कोसिहिकारीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने अवस्था आउन सक्छ। मूल्य पनि घट्न सक्छ। अहिले मार्क्स एन्ड स्पेन्सरमा एउटा ओनिगिरीको मूल्य जापानमा तिर्नुपर्ने मूल्यभन्दा करिब तीन गुणा बढी छ।
लन्डनमा ओनिगिरी खान मन लागेमा मेरा केही वैकल्पिक ठाउँ पनि छन्। ‘सुशिनोया’ नामको नयाँ शृंखलामा पनि ओनिगिरी पाइन्छ। तर ती असाध्यै ठूला देखिने भएकाले मैले अहिलेसम्म चाख्ने साहस गरेको छैन। वास्तवमा ‘ओनिगिरी’ शब्दको अर्थ नै हातका औँलाले समात्न वा थिच्न सकिने वस्तुसँग जोडिएको छ।
अर्को विकल्पका रूपमा लेस्टर स्क्वायरनजिकैको जापान सेन्टरस्थित ‘टोकियो ओनिगिरी’मा ताजा र तात्तातो ओनिगिरी पाइन्छ। अथवा ह्याक्नीको टाढाको क्षेत्रमा रहेको ‘युकी बार’मा जान सकिन्छ, जहाँ सम्भवतः तपाईंले मलाई दासीमा पकाइएको ग्रिल्ड ओनिगिरीको स्वाद लिइरहेको भेट्नुहुनेछ।
– द जापान टाइम्सका लागि हावर्ड चुआ–इओनले तयार गरेको लेखको नेपाली अनुवाद
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्