फ्रान्समा जीवनयापनको बढ्दो लागत, आर्थिक असुरक्षा र युवाहरूको भविष्यप्रतिको चिन्तालाई लिएर भएको प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले लुटपाट, तोडफोड र आगजनीको निन्दा गर्नुभएको छ।
उहाँले आवश्यक परे हिंसा फैलिएका क्षेत्रमा प्रदर्शन तथा र्यालीमा प्रतिबन्ध लगाउन सकिने बताउनुभएको छ। यद्यपि, सरकारले तत्काल आपत्कालीन अवस्था वा कर्फ्यु घोषणा गरेको छैन।
शनिबार देशका विभिन्न सहरमा भएको प्रदर्शनका क्रममा नगरपालिकाका भवनमा आगजनी, सयौँ व्यावसायिक प्रतिष्ठानमा लुटपाट र तोडफोड तथा सार्वजनिक सम्पत्तिमा क्षति पुगेको छ।
गृह मन्त्रालयका अनुसार घटनामा करिब दुई हजार चार सय जना पक्राउ परेका छन् भने झन्डै एक हजार प्रहरी तथा सैनिक प्रहरी घाइते भएका छन्। घाइतेमध्ये सात जनाको अवस्था गम्भीर रहेको जनाइएको छ।
प्रदर्शन सुरुमा बढ्दो महँगी र दैनिक जीवनयापनको खर्चप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने उद्देश्यले आयोजना गरिएको थियो। तर, प्रदर्शनका क्रममा केही समूहले पसलका सिसा फुटाउने, सामान लुट्ने, सवारीसाधन तथा सरकारी भवनमा आगजनी गर्ने र प्रहरीमाथि ढुङ्गामुढा गर्ने गतिविधि गरेपछि अवस्था हिंसात्मक बनेको हो। यसले शान्तिपूर्ण विरोध र आपराधिक गतिविधिबीचको सीमाबारे बहस चर्काएको छ।
राष्ट्रपति म्याक्रोनले वैध माग राखेर प्रदर्शन गर्ने नागरिक र हिंसा तथा लुटपाटमा संलग्न व्यक्तिलाई एउटै रूपमा हेर्न नहुने बताउनुभएको छ। उहाँले सहरहरूमा अनियन्त्रित हिंसा फैलाउने अपराधी तथा अतिवामपन्थी समूहविरुद्ध कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभएको छ। साथै, हिंसाको सट्टा राजनीतिक बहस र लोकतान्त्रिक प्रक्रियामार्फत असन्तुष्टिको समाधान खोज्नुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभएको छ।
आइतबार राजधानी पेरिसमा प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि अश्रुग्यास र स्तब्ध पार्ने ग्रेनेड प्रयोग गरेको थियो। अधिकारीहरूका अनुसार प्रदर्शनकारीले प्रहरीमाथि बोतल र ढुङ्गा प्रहार गरेका थिए।
राजधानीमा १०८ जना पक्राउ परेका छन् भने रिपब्लिक स्क्वायर आसपास कम्तीमा पाँच पसल लुटिएका छन्। लियोनमा पनि पसल लुट्ने प्रयासका क्रममा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच झडप भएको छ।
लुटपाट र आगजनीका घटनाले व्यापारिक प्रतिष्ठान तथा सार्वजनिक सम्पत्तिमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। लिमोजमा १९औँ शताब्दीमा निर्मित नगरपालिकाको भवन आगलागीबाट नष्ट भएको छ भने लियोनको पर्यटक सूचना कार्यालयमा पनि आगजनी गरिएको छ। यी घटनाले प्रदर्शन नियन्त्रणका लागि सुरक्षा निकायमाथि दबाब बढाएको छ।
भिड नियन्त्रणका क्रममा भएको बल प्रयोगबाट सर्वसाधारण गम्भीर घाइते भएका घटनाले पनि चिन्ता बढाएको छ। सेन्ट–एटिनेमा भिड नियन्त्रणका लागि प्रयोग गरिएको ग्रेनेड लागेर १७ वर्षीय किशोरको दाहिने हात गुमेको छ।
मुलहाउसमा १७ वर्षीया किशोरीले आँखाको दृष्टि गुमाएको अभियोजनकर्ताहरूले बताएका छन्। हिंसात्मक प्रदर्शन नियन्त्रण गर्ने क्रममा सुरक्षाकर्मीले अपनाएको विधि र त्यसबाट सर्वसाधारणमा परेको असरबारे प्रश्न उठेका छन्।
महँगी, आर्थिक असुरक्षा र युवाको असन्तुष्टि
प्रदर्शनमा मजदुर सङ्गठन, ‘यल्लो भेस्ट’ आन्दोलनका सहभागी र विद्यार्थीहरू सहभागी भएका थिए। उनीहरूले जीवनयापनको बढ्दो लागत, आर्थिक कठिनाइ र युवाहरूको भविष्यप्रतिको अनिश्चिततालाई लिएर असन्तुष्टि व्यक्त गरेका थिए। दैनिक उपभोग्य वस्तु, ऊर्जा तथा अन्य आवश्यक सेवाको खर्च बढ्दा सर्वसाधारणको आर्थिक अवस्थामाथि दबाब परेको प्रदर्शनकारीहरूको भनाइ छ।
सन् २०१८ मा इन्धन कर वृद्धिको विरोधबाट सुरु भएको ‘यल्लो भेस्ट’ आन्दोलनले फ्रान्समा आर्थिक असमानता र सरकारी नीतिप्रतिको असन्तुष्टिलाई राष्ट्रिय बहसको विषय बनाएको थियो।
यसपटकको प्रदर्शनमा पनि त्यही आन्दोलनसँग जोडिएका समूह सहभागी भएका छन्। महँगी र आर्थिक असुरक्षाका कारण विशेषगरी श्रमिक तथा युवा वर्ग प्रभावित भएको उनीहरूको दाबी छ।
तर, आर्थिक माग राखेर सुरु भएको प्रदर्शनमा लुटपाट र आगजनीका घटना भएपछि आन्दोलनको स्वरूप र उद्देश्यबारे विवाद उत्पन्न भएको छ।
प्रदर्शनकारीका सबै समूह हिंसामा संलग्न नरहेको अवस्थामा केही व्यक्तिका आपराधिक गतिविधिका कारण सम्पूर्ण आन्दोलनलाई एउटै दृष्टिले हेर्न नहुने तर्क पनि उठेको छ। अर्कोतर्फ, सार्वजनिक सम्पत्ति र व्यवसायमा क्षति पुर्याउने गतिविधिले नागरिकको सुरक्षा तथा आर्थिक जीवनमा थप समस्या सिर्जना गरेको छ।
राष्ट्रपति निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा राजनीतिक आरोप–प्रत्यारोप
आगामी राष्ट्रपति निर्वाचनको तयारी भइरहेका बेला प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि फ्रान्सको राजनीतिक बहससमेत चर्किएको छ। दक्षिणपन्थी नेसनल र्याली पार्टीकी नेतृ मरिन ले पेनले हिंसात्मक घटनाले म्याक्रोन प्रशासन कमजोर र दिशाहीन भएको देखाएको टिप्पणी गर्नुभएको छ। उहाँले सरकारको सुरक्षा व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाउनुभएको छ।
कट्टर वामपन्थी नेता जिन–लुक मेलेनचोनले पनि परिस्थिति नियन्त्रणबाहिर जान सक्ने चेतावनी दिनुभएको छ। राष्ट्रपति म्याक्रोनले भने राजनीतिक असहमति र जनआक्रोशको समाधान हिंसाबाट नभई बहस तथा लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट खोजिनुपर्ने बताउनुभएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने फ्रान्समा भएको हिंसाका लागि आप्रवासनलाई दोष दिनुभएको छ। तर, फ्रान्समा प्रदर्शनको प्रमुख कारणका रूपमा जीवनयापनको बढ्दो लागत, आर्थिक असुरक्षा र राजनीतिक असन्तुष्टिलाई प्रदर्शनकारीले अघि सारेका छन्।
सुरक्षा व्यवस्थामाथि समीक्षा गर्ने म्याक्रोनको निर्देशन
राष्ट्रपति म्याक्रोनले हिंसाबाट प्रभावित व्यवसायलाई सहयोग गर्ने र सुरक्षा निकायको कारबाहीबारे पारदर्शिता अपनाउने बताउनुभएको छ। उहाँले गृहमन्त्री लरेन्ट नुनेजलाई सुरक्षा सूचना सङ्कलन र सम्भावित हिंसाको पूर्वानुमानमा देखिएका कमजोरीबाट पाठ सिक्न निर्देशन दिनुभएको छ।
प्रदर्शनका क्रममा भएका लुटपाट, आगजनी र तोडफोडले सार्वजनिक सुरक्षा कायम राख्नु सरकारका लागि तत्कालको चुनौती बनेको छ। तर, सुरक्षाको नाममा शान्तिपूर्ण विरोधको अधिकार संकुचित हुन नदिनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।
फ्रान्सको वर्तमान अवस्थाले आर्थिक असन्तुष्टिलाई समयमै सम्बोधन नगर्दा त्यसले राजनीतिक तनाव र सामाजिक अशान्तिको रूप लिन सक्ने देखाएको छ।
हिंसात्मक गतिविधिमा संलग्नलाई कानुनी दायरामा ल्याउनुका साथै महँगी र जीवनयापनको खर्चबाट प्रभावित नागरिकका गुनासो सम्बोधन गर्न सरकारले प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्ने चुनौती थपिएको छ।
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्