रसुवामा आएको विनाशकारी बाढी केवल एउटा जिल्लाको पीडा होइन, यो सम्पूर्ण राष्ट्रले महसुस गरेको साझा दुःख हो। केही क्षणमै बस्ती उजाडिए, परिवारहरू बिछोडिए, जीवनभरको मेहनत बगेर गयो र सयौं नागरिक असुरक्षाको घेरामा पुगे।
एआई सिर्जित सांकेतिक नमूना चित्र
यस्ता विपत्तिले हामीलाई एउटा सत्य बारम्बार सम्झाइरहन्छ-प्रकृतिको सामुन्ने मानव असाध्यै कमजोर भए पनि एकता, सहकार्य र मानवीय संवेदनाले ठूलोभन्दा ठूलो संकटको पनि सामना गर्न सक्छ।
यही बेला देशभित्र र विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपालीहरू एकजुट हुनुपर्ने आवश्यकता पहिलेभन्दा अझ बढी महसुस भएको छ। संकटको घडीमा कसैको जात, भाषा, धर्म, क्षेत्र वा राजनीतिक आस्था महत्त्वपूर्ण हुँदैन; महत्त्वपूर्ण हुन्छ केवल मानवता।
जसले जति सकिन्छ, त्यति सहयोग गरौं। कसैले आर्थिक सहयोग गर्न सक्छ, कसैले राहत सामग्री जुटाउन सक्छ, कसैले स्वयंसेवा गर्न सक्छ भने कसैले पीडितलाई हौसला र आशा दिन सक्छ। विपद्का बेला सानो सहयोग पनि पीडितका लागि ठूलो सहारा बन्न सक्छ।
यस्तो कठिन समयमा सामाजिक सञ्जाल र सञ्चार माध्यमको भूमिका पनि अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ। अपुष्ट सूचना, अफवाह, भ्रामक सामग्री वा त्रास फैलाउने अभिव्यक्तिले उद्धार तथा राहत कार्यमा बाधा पुर्याउनुका साथै पीडित र सर्वसाधारणमा अनावश्यक भय सिर्जना गर्छ।
त्यसैले तथ्यमा आधारित सूचना मात्र सम्प्रेषण गरौं। यदि सहयोग गर्न सक्दैनौं भने कम्तीमा भ्रम, आरोप–प्रत्यारोप र अनावश्यक टिप्पणीबाट टाढा रहनु नै राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारी हुनेछ। संकटका बेला शब्दले पनि घाउ गहिरो बनाउन सक्छ, तर त्यही शब्दले आशा र साहस पनि दिन सक्छ।
यस्तो बेला सरकार एक्लैले सबै समस्या समाधान गर्न सक्दैन। विपद् व्यवस्थापन सरकार, सुरक्षा निकाय, स्थानीय तह, नागरिक समाज, निजी क्षेत्र र आम नागरिक सबैको साझा दायित्व हो।
सरकारले उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका लागि चालिरहेका कदमलाई सहयोग गर्नु, सम्बन्धित निकायलाई सहज वातावरण उपलब्ध गराउनु र आवश्यक सुझाव दिनु नै अहिलेको राष्ट्रिय आवश्यकता हो। आलोचना आवश्यक भए पनि त्यसले समाधानको बाटो देखाउनुपर्छ, निराशा र विभाजन बढाउने माध्यम बन्नु हुँदैन।
रसुवाको यो विपत्ति अर्को गम्भीर प्रश्न पनि हो के हामी जलवायु परिवर्तनका प्रभावलाई अझै पनि भविष्यको विषय ठानिरहने हो ? पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालले हिमताल विस्फोट, अतिवृष्टि, पहिरो, बाढी र डुबानका घटनाहरू लगातार भोगिरहेको छ।
हिमालदेखि तराईसम्म जलवायु परिवर्तनका असरहरू तीव्र बन्दै गएका छन्। यसको अर्थ अब विपद् असामान्य घटना होइन, हाम्रो नयाँ यथार्थ बन्दै गएको छ।
यसैले अब राहत र उद्धारमा मात्र सीमित हुने समय सकिएको छ। हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा बाढी र हिमतालसम्बन्धी जोखिमको पूर्वसूचना दिने आधुनिक संयन्त्र स्थापना गर्नुपर्छ।
उपग्रह, स्वचालित सेन्सर, मौसम पूर्वानुमान प्रणाली र छिमेकी मुलुकसँग सूचना आदानप्रदानको प्रभावकारी व्यवस्था निर्माण गर्न ढिला गर्नु हुँदैन। जोखिमयुक्त नदी किनार र पहिरोको उच्च सम्भावना भएका बस्तीहरूको वैज्ञानिक अध्ययन गरी योजनाबद्ध रूपमा सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्ने दीर्घकालीन नीति आवश्यक छ।
साथै, विपद् पूर्वतयारी, उद्धार सामग्रीको व्यवस्थापन, आपत्कालीन सञ्चार प्रणाली, स्थानीय स्वयंसेवकको क्षमता विकास र आधुनिक प्रविधिको प्रयोगमा सरकारले पर्याप्त लगानी गर्नुपर्छ।
प्रकृतिको प्रकोप रोक्न सकिँदैन, तर त्यसबाट हुने जनधनको क्षति अवश्य कम गर्न सकिन्छ। त्यसका लागि दूरदृष्टि, वैज्ञानिक योजना, राजनीतिक प्रतिबद्धता र नागरिकको सचेत सहभागिता अपरिहार्य छन्। प्रत्येक विपत्तिपछि केही दिनको संवेदना देखाएर फेरि पुरानै शैलीमा फर्किने प्रवृत्तिले भविष्यका संकट झन् गहिरा बनाउनेछ।
रसुवाको बाढीले बगाएको केवल घर, सडक र पुल होइन; यसले हाम्रो तयारी, नीति र संवेदनशीलताको पनि परीक्षा लिएको छ। यो पीडालाई केवल समाचारको शीर्षक बनाएर बिर्सिने होइन, सुरक्षित नेपालको आधार निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ।
आज आवश्यक परेको कुरा आरोप होइन, सहकार्य हो; निराशा होइन, आशा हो; विभाजन होइन, राष्ट्रिय एकता हो। यही एकताले हामीलाई यो संकटबाट उकास्नेछ र भविष्यका चुनौती सामना गर्ने शक्ति पनि प्रदान गर्नेछ।
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्