प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१ औं महासभामा सहभागी हुन यतिबेला अमेरिकाको न्यूयोर्कमा हुनुहुन्छ । भोटेकोशी बाढीपछि अन्तर्राष्ट्रिय जगतलाई जलवायु परिवर्तनबाट नेपालले भोगिरहेका असरहरुबारे स्पष्ट जानकारी दिने उद्देश्यले उहाँ त्यता जानुभएको हो ।
प्रधानमन्त्री शाहले महासभामा संशोधन गर्नु एक दिन अघि विश्वचर्चित पत्रिका न्यूयोर्क टाइम्सले प्रधानमन्त्री शाहका बारेमा फिचर लेख लेख्नुभएको छ, जसको नेपाली अनुवाद यसप्रकार छ-
३६ वर्षीय बालेन्द्र शाह कालो चस्मामा संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा उपस्थित हुनुहुँदै छ, विश्वभर बढिरहेको जेन–जी राजनीतिक शक्तिको एउटा प्रतीकका रूपमा । तर विनाशकारी बाढीका कारण हजारौँ मानिसको मृत्यु वा बेपत्ता भएपछि नेपालमा उहाँको कार्यशैलीप्रति चिन्ता बढ्दै गएको छ ।
उहाँ गाढा रङको चस्मापछाडि आफूलाई लुकाउनुहुन्छ, संसद्का बैठकहरूमा उपस्थित हुनुहुन्न र अधिकांश कुरा सामाजिक सञ्जालका पोस्टमार्फत सार्वजनिक गर्नुहुन्छ । तर पद सम्हालेको छ महिनामै ३६ वर्षीय नेपाली प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह विश्वभर राजनीतिक रूपमा सचेत हुँदै गएको युवापुस्ताको एउटा प्रतिनिधि पात्रका रूपमा स्थापित हुनुभएको छ ।
गत मार्चमा प्रधानमन्त्री पद सम्हालेपछि उहाँको यो पहिलो विदेश भ्रमण हो । यस क्रममा उहाँले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभालाई सम्बोधन गर्दै विश्वभरका धेरै युवाका लागि महत्त्वपूर्ण विषय ‘जलवायु क्षतिपूर्ति’को मुद्दा उठाउनुहुनेछ ।
न्यून आय भएका देशहरूले आफूले सिर्जना नगरेको विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिका असर भोगिरहेका छन् । गत महिना हिमनदी भत्किएर आएको बाढीका कारण नेपालमा हजारौँ मानिसको मृत्यु वा बेपत्ता भएको थियो ।
केही वैज्ञानिकले उक्त विपद्को तीव्रता जलवायु परिवर्तनका कारण बढेको हुनसक्ने बताएका छन् । प्रधानमन्त्री शाहले बिहीबारको सम्बोधनमा ठूलो मात्रामा औद्योगिक प्रदूषण गर्ने देश तथा कम्पनीहरूले यसको क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने माग राख्ने तयारी गरेको उहाँका सल्लाहकारहरूले बताएका छन् ।
“हामी नेपाली युवाको मात्र होइन, विश्वभरका युवाको आवाज बन्न सक्छौँ भन्ने विश्वास गर्छौँ,” प्रधानमन्त्री शाहसँगै न्यूयोर्क जानुभएका नेपालका परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले गत साता राजधानी काठमाडौंमा भएको अन्तर्वार्तामा भन्नुभयो ।
इन्जिनियर तथा कवि, र्यापर शाहले आफ्नै चुनावी अभियानका लागि गीतसमेत तयार पार्नुभएको थियो । अत्यधिक शिक्षित तर रोजगारीको अभावमा रहेका युवा नेपालीहरूको समर्थनमा उहाँ सत्तामा पुग्नुभएको हो । उनीहरूलाई लाग्थ्यो, अहङ्कारी र भ्रष्ट राजनीतिक अभिजात वर्गले उनीहरूको भविष्य खोसिरहेको छ ।
विदेशमा रोजगारी गरेर जीवन धान्नुपर्ने अवस्थामा रहेका धेरै नेपालीका बीच नेताका परिवारले इन्स्टाग्राममा प्रदर्शन गरेका विलासी जीवनशैलीका तस्बिरहरूले युवाको असन्तुष्टि थप चर्काएका थिए ।
लोकप्रिय रूपमा ‘बालेन’ भनेर चिनिनुहुने शाहले आफ्ना गीतमार्फत यिनै निराशा र असन्तुष्टिलाई अभिव्यक्त गर्नुभएको थियो । उहाँले विदेशी बैंक, साम्राज्यवादी शक्तिहरू र ‘शोषणकारी नेताहरू’को आलोचना गर्नुभएको थियो । सन् २०२२ मा उहाँ काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर निर्वाचित हुनुभएको थियो ।
उहाँको एउटा गीतमा यस्तो भाव व्यक्त गरिएको थियो—ठूलो धनराशि थुपारेको छैन, तैपनि म नाटक गर्दिनँ । कम मूल्याङ्कन गरिए पनि कम शिक्षितहरूले समेत मलाई बुझेका छन् ।
सडकबाट सत्तासम्म जेन–जीको उदय
सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा नेपाली युवाको असन्तुष्टि सडकमा विस्फोट भयो । सुरक्षा निकायको गोली प्रहारबाट युवा प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएपछि त्यो असन्तुष्टि आक्रोशमा परिणत भयो ।
दुई दिनमै उनीहरूले नेपालको पुरानो राजनीतिक नेतृत्वलाई सत्ताबाट हटाइदिए । विश्वका विभिन्न देशमा यस्तै जेन–जी आन्दोलनको प्रतिध्वनि सुनिएको थियो, तर अधिकांश आन्दोलनले राजनीतिक क्रान्तिको रूप लिन सकेनन् ।
तर अहिले प्रधानमन्त्री शाहका आलोचकहरूको संख्या बढिरहेको छ । ती आलोचकको पङ्क्तिमा नेपालकै जेन–जी पुस्ताका सदस्यसमेत थपिएका छन् । उनीहरूबीच शाहको राजनीतिक सोच लोकतान्त्रिकभन्दा बढी एकाधिकारवादी दिशातर्फ झुकिरहेको भन्ने आलोचना सुनिन थालेको छ ।
काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर हुँदा उहाँले शहर सफा र व्यवस्थित बनाउने अभियान चलाउनुभयो, तर त्यसको असर कमजोर र जोखिममा रहेका बासिन्दामाथि परेको आलोचना पनि भयो ।
प्रधानमन्त्री बनेपछि उहाँले निर्णय प्रक्रियालाई सीमित व्यक्तिहरूको घेरामा राख्नुभएको र केही मन्त्रीलाई समेत निर्णय प्रक्रियाबाट बाहिर राखेको आरोप छ ।
प्रधानमन्त्री शाहभन्दा अघि अन्तरिम प्रधानमन्त्री रहनुभएकी सुशीला कार्कीले एक अन्तर्वार्तामा न्यायपालिकाको स्वतन्त्रताप्रति आफू चिन्तित रहेको बताउनुभएको थियो । सञ्चारमाध्यम र नागरिक समाजका सदस्यहरूले पनि आफूहरू दबाब र धम्की महसुस गरिरहेको बताएका छन् ।
“अहिले मानिसहरू प्रधानमन्त्री र उहाँका मानिसहरूका कारण डरको संस्कृतिमा बाँचिरहेका छन्,” अनुभवी मानव अधिकार अधिवक्ता तथा खुलेर आलोचना गर्ने थोरैमध्येका एक ओमप्रकाश अर्यालले भन्नुभयो ।
जेन–जी आन्दोलनपछि बनेको अन्तरिम सरकारमा अर्याल गृह मामिलामन्त्री हुनुहुन्थ्यो । उहाँको जिम्मेवारी प्रहरी तथा आन्तरिक सुरक्षासम्बन्धी विषय हेर्नु थियो । त्यसअघि काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर रहँदा उहाँले शाहलाई कानुनी सल्लाहसमेत दिनुभएको थियो ।
“हामी अहिले एक जना व्यक्तिको शासनमा बाँचिरहेका छौँ,” अर्यालले भन्नुभयो, “चस्मा लगाएको एक जना व्यक्तिको शासनमा ।”
(हाना बिच बैंककमा रहेर द न्युयोर्क टाइम्सका लागि एसियासम्बन्धी समाचार लेख्नुहुन्छ । उहाँले २५ वर्षभन्दा बढी समयदेखि एसियाका विषयमा रिपोर्टिङ गर्दै आउनुभएको छ । उहाँको विशेषता गहन तथा खोजमूलक समाचारमा छ ।)
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्