प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगोको पूर्वी क्षेत्रमा फैलिएको इबोला महामारीका कारण गर्भवती महिलाहरू अस्पताल जान डराउन थालेपछि मातृ मृत्युदर चिन्ताजनक रूपमा बढेको छ।
स्वास्थ्यकर्मी तथा संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकायहरूले इबोलासँगै अर्को ‘निशब्द संकट’का रूपमा गर्भावस्था र प्रसूति जटिलताका कारण हुने मृत्यु तीव्र रूपमा बढिरहेको चेतावनी दिएका छन्।
पूर्वी कंगोको इटुरी प्रान्तमा मे १५ मा इबोला प्रकोप घोषणा भएपछि २६ वर्षीया एस्थर लुतुलाले नियमित गर्भजाँच गराउन अस्पताल जान छोड्नुभयो। ज्वरो आएमा आफूलाई इबोला संक्रमित ठहर गर्दै आइसोलेसनमा राखिने डरका कारण उहाँ अस्पताल नगएको बताउनुहुन्छ।
“रोगको प्रकोप कम भएपछि मात्रै अस्पताल जाने सोच बनाएकी छु,” इटुरी प्रान्तको राजधानी बुनियास्थित आफ्नै घरबाट उहाँले एसोसिएटेड प्रेस (एपी)सँग भन्नुभयो।
तर स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार यस्तो निर्णय गर्भवती महिलाका लागि ज्यानै जाने जोखिम बन्न सक्छ।
मातृ मृत्युदर दोब्बर
संयुक्त राष्ट्रसंघीय जनसंख्या कोष (यूएनएफपीए) की कंगोस्थित उपप्रतिनिधि नोएमी डाल्मोन्टेका अनुसार इबोला फैलिएको खबर सार्वजनिक हुन थालेपछि इटुरीमा मातृ मृत्युदर झण्डै दोब्बर भएको छ।
यस वर्ष प्रकोप सुरु हुनुअघि हरेक सातामा औसत ३.१ जना गर्भवती वा सुत्केरी महिलाको मृत्यु हुने गरेकोमा मे २५ देखि जुलाई १९ सम्म यो संख्या बढेर ५.८ जना प्रति साता पुगेको छ।
यही अवधिमा स्वास्थ्य संस्थाबाहिर हुने मातृ मृत्युदर पनि ९.१ प्रतिशतबाट १७.४ प्रतिशत पुगेको यूएनएफपीएको तथ्यांकले देखाएको छ।
उप-सहारा अफ्रिकाको गम्भीर चुनौती
उप-सहारा अफ्रिकामा विश्वकै सबैभन्दा तीव्र जनसंख्या वृद्धि भइरहेको छ। विश्वभर हुने मातृ मृत्युमध्ये करिब ७० प्रतिशत यही क्षेत्रका हुन्। अफ्रिकी महादेशमा हरेक वर्ष करिब एक लाख ८० हजार महिलाको गर्भावस्था वा प्रसूति सम्बन्धी जटिलताका कारण मृत्यु हुने गरेको छ।
इबोलासँगै बढ्यो अर्को संकट
कंगो अहिले आफ्नो इतिहासकै सबैभन्दा तीव्र गतिमा फैलिएको इबोला महामारीसँग जुधिरहेको छ। हालसम्म १,६०० भन्दा बढी संक्रमितको मृत्यु भइसकेको पुष्टि भएको छ।
तर स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार इबोलाभन्दा कम खतरनाक नभएको अर्को संकट भनेको गर्भवती महिलाले अस्पताल जान छाड्नु हो।
अफ्रिकी मुलुकहरूमा महामारीका बेला अस्पताल जान हिच्किचाउने प्रवृत्ति नयाँ होइन। तर इबोलाको विषयमा फैलिएका अफवाह, भ्रम र त्रासका कारण यो समस्या अझ गम्भीर बनेको यूएनएफपीएले जनाएको छ।
कतिपय स्थानीय बासिन्दाले इबोलाको अस्तित्वमै शंका गरिरहेका छन् भने दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्यकर्मीहरू आवश्यक औषधि, उपकरण र जनशक्तिको अभावमा संघर्ष गरिरहेका छन्।
सुत्केरी हुन सबैभन्दा जोखिमयुक्त देशमध्ये कंगो
कंगो विश्वमै सुत्केरी हुन सबैभन्दा जोखिमपूर्ण मुलुकमध्ये एक मानिन्छ। यहाँ एक महिलाले औसतमा छ जना सन्तान जन्माउने गरेको तथ्यांक छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार सन् २०२३ मा कंगोमा गर्भावस्था तथा प्रसूति जटिलताका कारण १९ हजारभन्दा बढी महिलाको मृत्यु भएको थियो। यो संख्या विश्वमा नाइजेरियापछि दोस्रो तथा भारतसँग बराबरी हो।
अस्पतालमा बिरामीको संख्या घट्यो
इटुरीका स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार संक्रमणको डरले अस्पतालमा आउने गर्भवती महिलाको संख्या उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ।
बुनियास्थित बेनेडिक्ट क्लिनिकका मेडिकल निर्देशक डा. सोनी म्वेम्बोका अनुसार पहिले प्रत्येक महिना करिब ६० जना गर्भवती महिला नियमित गर्भजाँचका लागि आउने गर्थे। अहिले त्यो संख्या घटेर १० जनाको हाराहारीमा पुगेको छ।
इबोलाविरुद्ध अहिलेसम्म प्रभावकारी उपचार वा स्वीकृत खोप उपलब्ध छैन। यसका साथै उपचार केन्द्रमाथि आक्रमण, हिंसा तथा गलत सूचनाका कारण पनि महिलाहरू अस्पताल जान डराइरहेका छन्।
गर्भवती एलोडी याबिरी भन्नुहुन्छ, “अहिले अस्पताल गयो भने जुनसुकै बिरामीलाई इबोला भनेर तुरुन्त क्वारेन्टिनमा राखिन्छ भन्ने डर छ। त्यसैले सकेसम्म अस्पताल नगएकी हुँ।” उहाँका अनुसार गर्भमा रहेको शिशुको चालचलन सामान्य रहेसम्म आफू सुरक्षित रहेको विश्वास गर्नुहुन्छ।
स्वास्थ्य सेवा इबोलामै केन्द्रित
महामारीले कंगोको कमजोर स्वास्थ्य प्रणालीलाई झनै दबाबमा पारेको छ। प्रभावित पाँच प्रान्तका अस्पतालहरूले चिकित्सक, नर्स तथा स्वास्थ्य सामग्री इबोला नियन्त्रणमा केन्द्रित गरेपछि नियमित मातृ तथा प्रसूति सेवामा असर परेको सहायता संस्थाहरूले जनाएका छन्।
हालसम्म ४४ जना स्वास्थ्यकर्मीको इबोलाका कारण मृत्यु भइसकेको छ भने तलब नपाएको भन्दै धेरै स्वास्थ्यकर्मी काम छोडेर हिँडेका छन्। प्रकोप सुरु भएयता स्वास्थ्य संस्था तथा स्वास्थ्य टोलीमाथि १२ वटा आक्रमणसमेत भएका छन्।
इटुरीको र्वामपारा स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत महामारी विज्ञ डा. घिस्लेन मानेबा भन्नुहुन्छ, “हामी दिनरात जनतालाई इबोलाको जोखिमबारे बुझाउन खटिरहेका छौँ, तर धेरैले तलबसमेत पाएका छैनन्।”
गर्भवती महिलामाथि दोहोरो जोखिम
इबोला दुर्लभ भए पनि अत्यन्त संक्रामक र प्रायः घातक रोग हो। संक्रमित व्यक्तिको रगत, बान्ता, वीर्यलगायत शारीरिक तरल पदार्थ वा संक्रमित कपडा तथा सामग्रीको सम्पर्कबाट यो सर्छ।
अफ्रिकी समाजमा बिरामी परिवारका सदस्यको हेरचाह प्रायः महिलाले गर्ने भएकाले उनीहरू संक्रमणको बढी जोखिममा रहने गर्छन्। साथै, धेरै महिला स्वास्थ्यकर्मी पनि अग्रपङ्क्तिमा कार्यरत छन्।
अमेरिकी **रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्र (सीडीसी)**का अनुसार इबोला संक्रमित गर्भवती महिलामा गर्भपतनलगायत गम्भीर स्वास्थ्य जटिलताको जोखिम अत्यधिक हुन्छ। तर यूएनएफपीएका अधिकारी डाल्मोन्टेका अनुसार अर्को ठूलो जोखिम भनेको उपचारमा ढिलाइ हो।
“धेरै गर्भवती महिलाको मृत्यु इबोलाका कारण नभई समयमै पाउनुपर्ने उपचार नपाएर हुन सक्छ,” उहाँले भन्नुभयो। “जब स्वास्थ्य सेवा पहुँचबाहिर, अविश्वसनीय वा असुरक्षित ठानिन्छ, त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य गर्भवती महिलाले चुकाउनुपर्छ।”
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार महामारी नियन्त्रणसँगै गर्भवती महिलालाई सुरक्षित वातावरणमा नियमित स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने, गलत सूचना नियन्त्रण गर्ने तथा स्वास्थ्य प्रणालीप्रति जनविश्वास पुनःस्थापित गर्ने काम अहिले कंगोका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।
(समाचार स्रोत : एसोसिएटेड प्रेस)
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्