चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा खाना पकाउने एलपी ग्यासको सहज आपूर्ति सुनिश्चित हुन नसकेको र अभावका बेला उपभोक्ताले ग्यास खोज्दै पसल–पसल धाउनुपर्ने अवस्था अन्त्य भएको छैन ।
यस्तो अवस्थामा नेपाल एलपी ग्यास उद्योग संघले जुनसुकै कम्पनीका खाली सिलिन्डर साटेर अर्को ब्रान्डको भरिएको सिलिन्डर लिन सकिने व्यवस्था गर्ने भएको छ। दशैँका बेला उपभोक्तालाई ग्यासको पहुँच सहज बनाउने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था गर्न लागिएको संघले जनाएको छ।
घटस्थापनादेखि फूलपातीसम्म काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न छ स्थानबाट उपभोक्ताले आफूसँग भएको खाली सिलिन्डर अन्य कम्पनीको भरिएको सिलिन्डरसँग निःशुल्क साट्न सक्नेछन्। तर सिलिन्डर साट्ने व्यवस्था गर्नु मात्रै पर्याप्त नहुने भन्दै उपभोक्ताले तोकिएको मूल्यमा सहज रूपमा ग्यास पाउने, कृत्रिम अभाव सिर्जना नहुने र कालोबजारी नियन्त्रण हुने सुनिश्चितता पनि आवश्यक देखिएको छ।
संघका अनुसार बालाजुस्थित नेपाल ग्यासको उद्योग, पेप्सिकोलास्थित सगर ग्यासको गोदाम, सुकेधारास्थित बाबा ग्यासको डिपो, सिफलस्थित एभरेस्ट तथा सुगम ग्यासको केन्द्र, कलंकीस्थित साइबाबा र श्रीकृष्ण ग्यासको गोदाम तथा ललितपुरको हरिसिद्धिस्थित श्रीराम ग्यासको गोदामबाट सिलिन्डर साट्न सकिनेछ।
यी स्थानमा फरक कम्पनीको सिलिन्डर साट्दा उपभोक्ताले अतिरिक्त शुल्क तिर्नुपर्ने छैन। नेपाल आयल निगमको समन्वय र ग्यास विक्रेता महासंघको सहकार्यमा बिहान ९ः३० देखि अपराह्न ४ बजेसम्म सेवा सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ।
संघका अध्यक्ष दिवान चन्दले चाडपर्वमा उपभोक्तालाई सहज होस् भन्ने उद्देश्यले एक साताका लागि जुनसुकै कम्पनीका सिलिन्डर साट्ने व्यवस्था गर्न लागिएको जानकारी दिनुभयो। उहाँका अनुसार अहिले बजारमा ५८ वटा ग्यास उद्योगका ५८ ब्रान्डका सिलिन्डर प्रचलनमा छन्।
फरक कम्पनीका सिलिन्डर प्रयोग गर्ने उपभोक्ताले अर्को ब्रान्डको ग्यास लिन खोज्दा खाली सिलिन्डर साट्न तीन सय रुपैयाँसम्म अतिरिक्त खर्च गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उहाँले बताउनुभयो।
नेपाल आयल निगमका कार्यकारी निर्देशक नागेन्द्र साहले उद्योगीसँग छलफल गरी उपभोक्तालाई सहज बनाउन जुनसुकै कम्पनीका सिलिन्डर साट्न सकिने व्यवस्था मिलाइएको जानकारी दिनुभयो। विशेषगरी एउटा मात्र सिलिन्डर भएका परिवारलाई चाडपर्वका बेला ग्यास खोज्दै पसल–पसल धाउनुपर्ने बाध्यताबाट राहत दिन यस्तो पहल गरिएको उहाँको भनाइ छ।
यस व्यवस्थाअन्तर्गत काठमाडौं उपत्यकामा बिक्री हुने जुनसुकै कम्पनीको खाली सिलिन्डर लिएर आउने उपभोक्ताले उपलब्ध ब्रान्डको भरिएको सिलिन्डर लिन सक्नेछन्। तर एक व्यक्तिले एकवटा सिलिन्डर मात्र साट्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ।
सिलिन्डरको सम्भावित दुरुपयोग रोक्न र वास्तविक उपभोक्ताले मात्रै सुविधा पाऊन् भन्ने उद्देश्यले सेवा लिन आउने व्यक्तिको पहिचान खुल्ने विवरण र मोबाइल नम्बर अभिलेखमा राख्ने तयारी गरिएको संघले जनाएको छ।
सिलिन्डर साट्ने व्यवस्थाले मात्रै अभाव हट्ला ?
ग्यास कम्पनीका सिलिन्डरबीच साटासाटको व्यवस्था नहुँदा उपभोक्ताले भोग्नुपरेको अतिरिक्त खर्च र झन्झट कम गर्न यो पहल उपयोगी हुन सक्छ।
तर चाडपर्वका बेला ग्यासको माग बढ्ने, कतिपय ठाउँमा सहज रूपमा ग्यास नपाइने र अभावको मौका छोपेर बढी मूल्य असुल्ने वा कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिबारे उपभोक्ताले गुनासो गर्दै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा सिलिन्डर साट्ने सुविधासँगै बजारमा पर्याप्त ग्यास उपलब्ध गराउनु र वितरण प्रणाली पारदर्शी बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
ग्यासको अभाव हुँदा उपभोक्ताले सामान्य मूल्यमा सिलिन्डर पाउन नसक्ने, उपलब्ध ग्यासका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने वा विभिन्न डिलर धाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
यस्तो परिस्थितिमा सिलिन्डर साट्ने केन्द्र तोकिए पनि ती केन्द्रमा पर्याप्त भरिएका सिलिन्डर उपलब्ध नभए वा वितरण सीमित भए उपभोक्ताले अपेक्षित राहत पाउन सक्दैनन्। त्यसैले तोकिएका केन्द्रमा ग्यासको मौज्दात, दैनिक वितरण क्षमता र आपूर्तिको निरन्तरता सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ।
त्यस्तै, ग्यास वितरणमा कालोबजारी, अनावश्यक मूल्य असुली र कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने गतिविधि हुन नदिन निगम, उद्योगी, विक्रेता र अनुगमनकारी निकायले प्रभावकारी निगरानी गर्न आवश्यक छ। चाडपर्वका बेला उपभोक्तालाई सहज आपूर्ति उपलब्ध गराउने घोषणा व्यवहारमा कार्यान्वयन भए–नभएको नियमित अनुगमन हुनुपर्छ।
जुनसुकै कम्पनीका सिलिन्डर साट्न पाउने व्यवस्था उपभोक्ताका लागि तत्कालीन राहतको उपाय भए पनि यसको प्रभावकारिता बजारमा ग्यासको पर्याप्त उपलब्धता र निष्पक्ष वितरणमा निर्भर रहनेछ।
चाडपर्वका बेला उपभोक्ताले ग्यास खोज्दै भौँतारिनु नपर्ने, तोकिएको मूल्यभन्दा बढी तिर्न नपर्ने र अभावको मारमा नपर्ने अवस्था सुनिश्चित गर्नु नै आपूर्ति व्यवस्थापनको मुख्य चुनौती हो।
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्