जापानको सम्राटीय परिवारका सदस्यहरूको पर्याप्त संख्या सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले तयार गरिएका दुई प्रस्तावलाई संसद्को औपचारिक इच्छाका रूपमा स्वीकार गरिएको छ। तर, यी प्रस्तावसँग सम्बन्धित केही महत्त्वपूर्ण प्रश्नहरू अझै अनुत्तरित छन्।
प्रस्तावअनुसार विवाहपछि पनि सम्राटीय परिवारका महिला सदस्यहरूले आफ्नो हैसियत कायम राख्न पाउनेछन्। साथै, विगतका ११ वटा पूर्व सम्राटीय शाखाका पुरुष वंशजलाई दत्तकमार्फत सम्राटीय परिवारमा समावेश गर्न सकिने व्यवस्था गरिनेछ।
यसका लागि सरकारले ‘इम्पेरियल हाउस ल’ संशोधन गर्ने विधेयकको तयारी थालेको छ। तर, विवाहपछि महिला सदस्यका पति र सन्तानको हैसियत के हुने भन्ने विषय अझै स्पष्ट छैन।
त्यस्तै, सम्राटीय परिवारमा अपनाएको सन्तान स्वीकार गर्ने विषयमा पनि कडा विरोध रहेको छ। त्यसैले यी प्रस्तावहरूले राष्ट्रको प्रतीकका रूपमा रहेको सम्राटीय प्रणालीको स्थायित्वमा कति योगदान पुर्याउलान् भन्ने प्रश्न खुला नै छ।
हालको कानूनको धारा १२ अनुसार सम्राट परिवारकी महिला सदस्यले परिवारबाहिर विवाह गरेमा आफ्नो हैसियत गुमाउने व्यवस्था छ। नयाँ प्रस्ताव लागू भएमा उक्त व्यवस्था संशोधन गर्नुपर्नेछ।
सम्राटीय गृह मन्त्रालयका एक वरिष्ठ अधिकारीले यो प्रस्तावलाई स्वागत गर्दै भने, “यसले राजकुमार हिसाहितोलाई सहयोग पुग्ने वातावरण सिर्जना गर्नेछ।”
युवराज अकिशिनो र युवराज्ञी किकोका जेठा छोरा हिसाहितोलाई आगामी पुस्ताको सम्राटीय परिवारको मुख्य जिम्मेवारी वहन गर्ने व्यक्तिका रूपमा हेरिन्छ।
यद्यपि, प्रस्तावमा महिला सदस्यका पति र सन्तानको अवस्थाबारे कुनै स्पष्ट व्यवस्था गरिएको छैन। पुरुष वंशानुगत उत्तराधिकार कायम राख्नुपर्ने पक्षधरहरूले उनीहरूलाई सम्राटीय परिवारको सदस्य बनाइनु नहुने धारणा दोहोर्याउँदै आएका छन्।
जापानको प्रतीकात्मक सम्राटीय व्यवस्थाको इतिहासमा पत्नी सम्राटीय परिवारमा रहने तर पति र सन्तान सामान्य नागरिक रहने उदाहरण छैन। यसको विपरीत, पुरुष सदस्यका पत्नी र सन्तान स्वतः सम्राटीय परिवारका सदस्य बन्छन्।
नयाँ वर्ष तथा सम्राटको जन्मोत्सवमा सम्पूर्ण परिवार राजमहलको बालकनीमा उपस्थित भई नागरिकलाई अभिवादन गर्ने परम्परा छ। नयाँ व्यवस्थाले यो परिचित दृश्य परिवर्तन गर्न सक्ने सम्भावना छ।
अन्य केही राजतन्त्र भएका देशहरूमा महिला राजपरिवार सदस्यका पति औपचारिक रूपमा राजपरिवारका सदस्यका रूपमा सार्वजनिक कार्यक्रममा सहभागी हुन्छन्, यद्यपि उनीहरूलाई पूर्ण राजकीय दर्जा दिइँदैन।
तर, कतिपय अवस्थामा उनीहरूले आधिकारिक जिम्मेवारीभन्दा निजी व्यवसायलाई प्राथमिकता दिएको वा आफ्नो सीमित हैसियतप्रति असन्तुष्टि जनाएका कारण विवाद पनि उत्पन्न भएका छन्।
सन् २००२ मा वर्तमान सम्राटले पत्रकार सम्मेलनमा भनेका थिए, “परिवार समाजको सबैभन्दा सानो एकाइ हो।” उनले सधैं पारिवारिक सहभागितालाई महत्व दिएका छन्।
सम्राट, महारानी तथा राजकुमारी आइकोले युद्धमा ज्यान गुमाएकाहरूको सम्झनामा आयोजित कार्यक्रम तथा प्राकृतिक विपद्बाट प्रभावित क्षेत्रको भ्रमण संयुक्त रूपमा गर्दै आएका छन्।
मिडिया इतिहासका विशेषज्ञ सेइजो विश्वविद्यालयका प्राध्यापक योहेई मोरीका अनुसार, “सम्राटीय परिवारका गतिविधिसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित पारिवारिक संरचनाबारे पर्याप्त छलफल नै भएन।”
यसैबीच, महिला प्रमुख रहने सम्राटीय शाखा स्थापना गर्ने विषय पनि छलफलबाट बाहिर राखिएको छ। यस्तो व्यवस्थाले भविष्यमा महिला सम्राट वा मातृवंशीय उत्तराधिकारको बाटो खोल्न सक्थ्यो।
परम्पराअनुसार सम्राटीय परिवारका पुरुष सदस्यले विवाहपछि स्वतन्त्र जीवनयापन गर्न थालेमा सम्राटले उनलाई ‘प्रिन्स अकिशिनो’ वा ‘प्रिन्स हिताची’ जस्ता उपाधि प्रदान गर्ने चलन छ।
हालको व्यवस्थामा राजकुमारी आइको तथा युवराज दम्पतीकी कान्छी छोरी राजकुमारी काकोले विवाहपछि स्वतन्त्र भए पनि नयाँ सम्राटीय शाखाको नेतृत्व गर्न सक्दैनन्।
एक सम्राटीय परिवारका सदस्यका सहयोगीले चिन्ता व्यक्त गर्दै भने, “विवाहपछि उनीहरूको सम्राटीय परिवारभित्रको स्थान कसरी परिवर्तन हुन्छ भन्नेबारे हामीलाई अझै स्पष्ट जानकारी छैन।”
यी प्रस्तावहरूले जापानको सम्राटीय संस्थाको दीर्घकालीन स्थायित्व सुनिश्चित गर्ने प्रयास गरे पनि उत्तराधिकार, पारिवारिक संरचना र महिला सदस्यहरूको भूमिकाजस्ता संवेदनशील विषयमा थप स्पष्टता र व्यापक बहस आवश्यक देखिन्छ।
(योमिउरी शिम्बुनका लागि ताकेशी ओकिमुराको रिपोर्ट)
प्रतिक्रिया राख्नुहोस्